Pathian leh kan ram tan

Parliament-ah Vanapa Battalion chungchang

Sialsir Parliament-ah chuan ‘V’ Bn. thiah chungchang sawi chhuah a ni a, Pu Laldenga’n ‘V’ Bn. thiah chu din leh a remti a, chumi rual chuan Mizo Army pumpui siamthat (re-organised) nghal ni se tiin Paliament Session-in a pass a. Chumi hun chhûng chuan tihfel ni rawh se tiin siam fel a nih hun tur bituk a awm chuang lo va. Insiam fel a nih meuh chu March thla tawp 1967 vel a ni. Hetih chhûng hian operation chawlhsan theih a ni chuang lo va, khawi maw laiah chuan a battalion hlang ni lova joint-a operation neih te pawh a awm nual a ni.

Sialsir Parliament inkhawm zawh hnuah Sgt. Ralliantawna te chu Sialsir khuaah an kal a, vai sipai an hnaih lem loh avangin an cham a. Sgt. Ralliantawna thlennate'n saerfu an nei a, rappui chung sangah bellam chhungah an dah a, hnahthialin uluk takin an khuangtuam a, in neitute pawhin an ei phal chuang lo va. An pitarin saerfu chu a chhin a that leh that loh a en zauh zauh a.

Sgt. Ralliantawna’n saerfu chu a ît si a, engtin nge ka ei theih ang tih a ngaihtuah rauh rauh a. An cham tuk December 17, 1966 chuan a kawng a herh der ta a.

Ralliantawna : Ka pi, ka kawng ka herh hlauh mai. (A na ti chu a kal hlei thei lo va) Ka pi, kawngherh damdawi i nei em?
Pitar :  Damdawi kawl ka nei lo, engtin nge kan tih ang aw! Tun hmain i kawng i herh tawh em?
Ralliantawna : Herh tawh e
Pitar :  Engtin nge i inenkawl thin?
Ralliantawna : (Na ti awm takin a han meng si vel a) Ka kawng ka herh tawh chuan ka kawng tuilumin min dehsak a, saerfu ka ei a bawk a, ka tha leh mai thin.
Pitar : (A meng hnuai rawih a) Tui ka lum ang a, i kawng chu ka’n dep ang e, saerfu pawh kan nei alawm, i dam leh mai ang.

Pitarin tui a lum a, Ralliantawna kawng a dehsak a, chaw ei an eiin saerfu a hmehtir a, Ralliantawna chu a dam tha leh ta a.

NORTHERN COMMAND
Northern Command Commander Col. Darkhuma a ni a. Second-in-Commander Major Ralliana, Capt. Pangliana Phullen khua Adjutant leh sipai eng emaw zat chu Mizoram hmar lamah an awm a, Commander ber Pu Darkhuma chu Central Command-ah a tel ve daih thung a. ‘V’ Bn. thiah a nih khan an silai tun chu Major Ralliana hovin an la a, 1966 December thlaa Bukpui khaw daia vai sipai lambun nan an hmang a, vai sipai pathum lai an kaphlum a ni.


Sialsir Parliament Session-a Army thu anga Army pumpui siamfel that  (re-organised) a nih rualin Northern Command pawh thiah nghal a ni a, Northern Command chu ‘CH’ battalion tia thlak a ni ta a ni.

(Hei hi C. Zama lehkhabu 'V' Battalion Sulhnu' atanga lak chhuah a ni a, a phalnaa heta post a ni. A ziaktu phalna la lo chuan hmun danga post chhawn emaw, lehkhabu leh chanchinbua chhuah chhawn emaw phal a ni lo).
Share:

Chekawn inkahna

Khawlian inkahna hi chhiar hmasa phawt la.

CHEKAWN INKAH - Dec. 14,1966
MNF rammu sawrkar rorelna sang ber Parliament Session chu Sialsir khuaah Dec. 1966-ah Pu Laldenga hova neih a ni a, Major Zamana ho pawh an thleng chho ve tawh a. Hetih lai hian Parliament Session tibuai turin Serchhip atangin vai sipai an rawn kal niin report an dawng a, Major Zamana leh Joseph Kapkima’n vai sipai Serchhip khua atanga rawn kalte chu lo kah dan tur an sawi dun a. Kawng laka lo chana lo kah thain an hria a. A remchanna hmun apianga kap turin Joseph Kapkima ho Sialsir khua atangin an thawk chhuak ta a.  Chu ta kal thenkhat te chu:

Capt. Joseph Kapkima - Commander
Capt. Thafela - 2 I/C  Chaltlang
C.S.M. Thangchungnunga - (L)  Chaltlang
Sgt. Ralliantawna - Aizawl
Sgt. Lalbiakmawia - Electric Veng, Aizawl
Sgt. Bawihkima - Armed Veng,  Aizawl
Sgt. Thanglianchhunga - Electric Veng, Aizawl
Sgt. Lalchamliana - Electric Veng, Aizawl
Sgt.  Rina - Aizawl

E. Lungdar leh Chekawn inkar Varhva luikamah an chang a, vai sipaite hi E. Lungdar kawng an channa lamah kal lovin 31st. Division (‘S’ Bn.)-in an channa Sialsir lamah an kal a, 31st. Div. te hian an chang chhuak a, an inkap ta a. Vai sipaite hian an tawn tlang ngam lo va, Chekawnah an kir a, Chekawn Bangla-ah an awm ta a ni.

Varhva luikama vai sipai an chan chanchin chu Sgt. Bawihkima’n ti hian a sawi : “Pa upa lam Rina kan section commander a ni a, kei a thachhang dawltu (2 I/C) ka ni a, Pu Laldenga Maniature .22 ka keng a, khuain min thim hnan avanga vai sipaite hi chang kan ni a. Kan channa lai hi inlambun nan a remchang vak lo va, a thim bawk si a, vai sipaite hi rawn kal ta sela chuan keini pawh kan buai ang a, vai sipai pawh an buai hle ang. Kan chang tlaivar a, kan chang chhuak lova, a tuk zingah chuan commander Joseph Kapkima’n, ‘Chekawn khuaah i chho mai ang u,’ a ti a, Chekawn khuaah kan chho ta a ni.”

Chekawn khuaa an luh chuan khaw chhung miin Banglaa vai sipai awm thu an lo hrilh a, kah tuma Mizo sipai an khaw chhunga an rawn luh tak avangin khuaah awm ngam chi niin an hre lo va, “Kan arte hi kan keng seng si lo va, in duh duh ei rawh u, in ei lo a nih pawhin kan chang chuang lo vang, vai sipaiin an ei vek tho ang,” an ti a, khua an chhuahsan sung sung a. 

Mipuiin khua an chhuahsan vek avangin anmahniin rawng an inbawl a, Bangla kawng lamah ralveng (duty) uluk takin an dah a.

Ar an man theih ang ang chu an man a, chawhmeh atan an siam a, Capt. Thafela body guard in ar a puah a, ar ngum chu a hlep a, a paih zel a, Capt. Thafela’n, “A ngum te chu a sa tui lai ber alawm, paih tawh suh,” a ti a, ani lah chuan engah mah a ngai si lo va. Sgt. Ralliantawna’n, “Pute thu chu ngaichang ve ta che, thil hoteah luhlul an chhuah ngai lo, discipline hi zirin hriat tum deuh teh,” tia a kamkhat hnu chuan a ngum chu a paih ta lo va. Khaw thim hmaa zanriah ei fel hman an duh avangin hma deuhah eirawng an bawl a, khaw thim hmain zanriah an ei fel vek a, vai sipai nena inhmachhawn tur an nih avangin arsa hmeh mah nise thenkhat chu an chaw ei a tui chuang lo va.

Sgt. Ralliantawna’n, “Puar takin i ei ang u aw, kan ei puar leh puar lohin silaimu kan tawn fuh palh tur leh tawn fuh palh loh tur a hril chuang lo, ‘Khua zawng zawngah ka chaw ei a tui ber’ ti ila, i bar puk puk ang u,” a ti a. “A va’n tui tak em!" ti chungin chaw chu a bar puk puk a.

Zanriah an ei kham hnu chuan khua an nghak thim a, khaw thim hnuah vai sipai awmna Bangla chu an pan a, an kap ta a, vai sipaiin an kap let bawk a, darkar 2 vel an inkah hnuah Capt. Joseph Kapkima ho chu an insaseng ta a.

“Vai sipai kaphlum vak lo mah ila, Parliament rorel tibuai turin an rawn kal zel ngam lo va, kan hlawhtling thawkhat chu a nia lawm,” Sgt. Thanglianchhunga’n a ti.

He inkahnaah hian vai sipai an hliam nual nia hriat a ni a, a zat erawh chu hriat a ni lo va, vai sipaite hi khawchhak lamah kal zel lovin Serchhip lamah an kir ta a ni.

(Hei hi C. Zama lehkhabu 'V' Battalion Sulhnu' atanga lak chhuah a ni a, a phalnaa heta post a ni. A ziaktu phalna la lo chuan hmun danga post chhawn emaw, lehkhabu leh chanchinbua chhuah chhawn emaw phal a ni lo).
Share:

Samlukhaia hnam pasalthate thlalak


He thlalaka tel Pu V.L Ringa Sailo-in he thlalak chungchang a comment chu a hnuai ami hi a ni.

"Thlalakna Camera hi rammut lai khan ka la nei ngai lo, ka thianpa LLa'n Roliflax Click III aia u hret a nei a, chu pawh East Pakistan kan chhuk hnuah chauh, mahse, a thlalak ho hi kan siam dun thin a, kan hlimpui thei khawp mai. Khita kan Platoon thlalak khi chu Pu Pazawna (L) Samlukhaia mi, khatih laia Samlukhaia thlala ve thin kan laktir a ni a, khi thlalak khian ka lung a tileng thei khawp mai. Thi tawh an tam em em a, a la dam nen kan inzat thuak awm e, chu tak chu ka lung tileng zualtu pawh a ni. LLA ka tih hi Lukhumparh khum ka vei lama thu khi a nia, ka ding lama thu hi D. Thuama a ni, an pahnih hian an boral ve ve tawh. LLA nen hian kan hotute'n sual an tih em em mai kan ni a, kan sualna tak sawi tur erawh an hre der si lo, sual angin min hmu a nih ber chu, mahse, kan sual hauh lo a nia..."
Share:

Khawlian inkahna

Farewell to Arms hi chhiar hmasa phawt la...

KHAWLIAN  INKAH October  1966
Lt. Col. Lalliana ho Khawlian khuaa kal tur chuan Major Zamana ho kawl silai 12 emaw chauh an nei a. ‘V’ battalion thiah a niha Thinglian khuaa an silai tun kha Northern hovin engmaw zat an la a, an silai lak chu an hman sen loh avangin ramhnuaiah an dahtha a, Northern Command hruaitute hnenah an silai dahthat chu hman hawh an dil a, Northern Command hruaitu ten an remti a. Cabinet meeting zawh atanga chawlhkar khat hnuah Khawlian khaw lamah an chho ta a ni.    


Phuaibuang khuaah thingpui inin an chawl a, thingpui an in zawh chuan  Khawlian khua an pan a, Khawlian khuaah rei vaklo an chawl a, Daido khuaah an phei a, Daido khuaah  thingpui in in an thu chawl a. Daido khuahah hian vai sipai an rawn lut a ni tih an hre lova, khaw chhûng mite pawhin vai sipai luh hi an hre bik lo a ni ang engmah an sawi  lova. Thingpui an in zo tuala an han chhuak chu vai sipai nen an intawk ta thut mai a, silai-in an in tin ve ve a. Silaia in tin chung chuan  zawi te tein an hnungtawlh a, silai puak lovin an inthathen ta a. Vai sipai insaseng chuan daiah ranhmun an rem a, dai atang chuan laipui (2inches mortar)-in khua chu an bomb a, khaw chhûngah chuan laipui mu chu a tla puak dum dum mai a. Lt. Col. Lalliana ho chu khuaah rei awm lovin Khawlian khaw lamah an kir a.

Khawlian khaw hmawr hmar lamah hian vai sipaiin an kal changa an awmna tur Khawlian khaw mipui pawisa chengkhat mah pe lova an saktir camp a awm a, camp hualin trench an laihtir bawk a. Lt. Col. Lalliana hovin Khawlian khua an thlen chuan vai sipaiin camp an saktir chu an luah a, an riak nghal a.

A tuk chhun dar 12: 00 velah Vanbawng khaw lam atanga rawn kal nia hriat vai sipai an rawn lang hlawl mai a, camp bula ralvengin an lo kap a, vai sipaiin an kap let nghal a, silai chu a ri ta thuai thuai mai a. Darkar khat zet an inkap a, Lt. Col. Lalliana ho chu tanhmun tha zawka tang an ni bawk a, vai sipaiho chu an tlanchhe ta a. Vai sipai ho an tlanchhiat hnu chuan anni ho pawh Khawlian atang chuan Suangpuilawn khaw panin an chhuk thla ta a. He inkahnaah hian Mizo sipai thi leh hliam an awm lova, vai sipai pakhat a thi a, hliam pawh an awm nual niin an sawi.

Suangpuilawn khua an thlen chuan an chawl a, Phullen khuaah an phei leh ta a, Phullen khua atangin Saitual khuaah an chhuk a, ‘V’ Bn. thiah sutna a la awm loh avangin inhlawmkhawm tha tlat turin an infuih a, thenkhat chu Saitual khua leh a chhehvela awm a, hotute thu ngaichang turin an inchah a. Sialsir Parliament Session-a ‘V’ Bn. thiah suttir tura hotute hmu tur leh convince turin Major Zamana’n  sipai engmaw zat a hruaia Sialsir khua an pan a.

(Hei hi C. Zama lehkhabu 'V' Battalion Sulhnu' atanga lak chhuah a ni a, a phalnaa heta post a ni. A ziaktu phalna la lo chuan hmun danga post chhawn emaw, lehkhabu leh chanchinbua chhuah chhawn emaw phal a ni lo).
Share:

Farewell to Arms

'V' Battalion thiah a ni' hi chhiar hmasa phawt la...

FAREWELL  TO  ARMS   October  1966
‘V’ Bn. a Officer, N.C.O leh O.R. te chuan an awmna theuh atangin  Thinglian khua chu an pan ta a, mi tam tak rilru nâ chuan kawng lakah silai an kap a. Hemi tum hian Kawllen khaw lam atangin Thinglian khua kan pan a, “Silai hi kan tung tawh dawn si a, a thlah nan i kap ang,” an ti a, tlâng thengthaw deuh laiah kan chawl a, ‘Farewell to Arms’ tiin kan au rual a, silai kan kap ta a ni.

Laldingliana (Valtea) Dawrpui Vengthar chuan silai an kah rual hnuah “Saw lai thingzar saw sava ni ta se ka kap fuh ang em, kan kap chhin teh ang,” a ti a. Vawi thum lai a kah hnu pawh chuan a kap fuh thei lo va. Sapzuithanga Saron Vengin, “I va themtlaw ve, ka’n kap ve ang aw,” a ti a, thingzar chu a kap chhawk hmawk mai a, “Kan va in themthiam hleih deuh ve,” a ti a, a nui sang a.
“Min han disband ringawt mai hi hriatthiam har ka ti hle a, kan thiante rilru nain silai an kap  chu ka hriatthiampui em em a,  ‘Thiante pawhin an kap alawm’ tiin silai chu ka kaua han kah mai ka tum a, E. Pakistan atanga silai leh a mu kan phurh lai kha ka rilu mitthlaah a rawn lang a, kan hahpui dan zawng zawngte ka ngaihtuah let a, silaimu pakhat pawh hi a uiawm em mai, ka ti a, ka kap ta lo a ni,” 2/Lt. V. Lianzuala’n a ti. 

2/Lt. Thankima’n, “Khawchhak lama kan awm laiin silai tun tur thu hi kan hria a, Thinglian khua kan pan a, kawngah chuan ka nau te rilru nain silai an kap thuai thuai mai a, ka khap duh chuang lo va. Silai hi tun loh mai tur em ni tiin ka ngaihtuah a, thu awih lo kan ni dawn bawk si a, rilru na tak chungin silai chu kan tung ve ta a ni,” a ti. Silai tun hun hi October thla tir 1966 a ni.

“Hualtu khuaah kan awm a, Hualtu khuaa kan awm lai hian Thinglian khuaa silai tun tur thu hi kan hria a, ka rilru a na deuh bawk a, Thinglian khuaah kal ve lovin silai tung tura kal te hnenah ka silai chu ka thawn a, an rawn kir pawh nghak tawh chuang lovin Aizawlah ka chhuk thla ta a ni,” Cpl. Lallura’n a ti. (Lura, Upper Republic Seventhday Lura tia hriat leh sawi thin hi Seventhday a ni lo va, Prebyterian a ni. Rambuai hma khan Seventhday School Pu Lowry-a dinah khan a kal thin a, chu vang chuan Seventhday Lura an ti ringawt a ni).

Thinglian khuaa silai kan tun hnu chuan mahni duh duhna lamah kan kal darh ta sung sung mai a. Capt. Lalthlana, Capt. Huapliana, Lt. V. Lianzuala, Lt. Malsawma, Cpl. Hauthuama leh mi dang eng emaw zat te chuan Aizawl lam an pan a

C. Thangkima leh R. Zamawia’n
Lung ten nan min hmang maw
Town area..

tiin hla an phuah a, an sa nghal a, Aizawlah an tlang thla ta a. ‘V’ Bn. thiah avang hian Aizawl tlangval tam tak Aizawlah an lut a, thenkhat vai sipaiin an man a, thenkhat vai sipaiin an kap hlum a, ‘V’ battalion thiah a nih avanga lungawi lova chawl hlen ta te pawh an awm nual a ni.

“V’ battalion thiah dawn lai vel hian Quartermaster Major Frankey Zamana hovin Saitual leh a chhehvelah kan buhfai ei tawh a baa kan lak  man rul turin kan kal kual a, kan vaiin section khat chu kan ni ang. Pu Zamana’n, ‘Kan buhfai man bat hi rul zo vek thei lo mah ila, kan neih chhun ang ang hian rul phawt ila a tha ang’ a ti a. Hliappui khua, Saichal khua, Puilo khua leh a chhehvelah kan kal a. Pawisa awm ang ang chu ba rulh nan kan hmang  a. Kan neih ang chhun chhuna ba kan rulh hnu chuan Saitual khuaah kan lut a, kan chawl hahdam a. Saitual khuaa kan awm lai hian  ‘V’ Bn. an thiat a, Thinglian khuaah silai an tung tih thawm kan hre ve chauh a ni. Pu Zamana ngaihdan a ni lo hle a, ‘Quartermaster ka ni a, engatinge ka hriatpui lohva silai an tun rikngawt, ka hriat loha silai tun a thiang hlei nem, kan Commander Pu Lalliana pawhin engati nge min rawn hmasak loh’ a ti a, a thinrim chu a inhrosa nasa hle a,”  Cpl. Lalchawiliana’n a ti.

Saitual khuaa an awm lai chuan Capt. Thanchhunga leh Pte. Hrangtawna Thinglian khuaa an silai tung zo Saitual khuaah an lut a, Lt. Col. Zamana chuan “Valte, (Thanchhunga hi Valte tiin an ko thin a, a hming tak hi an hre lar lo zawk) silai ka tung ve dawn lo, ‘V’ Bn. haw darh tur lo huikhawm zel ula, kan inhlawm khawm tha ang a, ‘V’ Bn. hi kan din leh tur a ni, Aizawl tlangval huaisente'n a hming tihhliau hlau tak chunga kan lo enkawl, independent movement tan dawn leh tan hnu pawha sulsutu hi thiah ka remti thei lo a ni,” a ti a. 

Valta leh Hrangtawna chuan an theih ang tawkin 'V’ battalion kal darh chu an hui khawm a, chutia an hui khawm lai chuan ‘V’ battalion-a tel ve nula Zothanmawii Luangmual Aizawl chu Aizawlah a chhuk thla a, Valtea chuan a zui ta a. ‘V’ battalion-a awm thinte chu an kal darh nasat em avangin mi 40 emaw chauh an hui khawm thei a. Hetih lai hian Phullen khuaah Vice President Pu Lalnunmawia hovin Cabinet meeting an nei a, Cabinet meeting neihna Phullen chu an pan ta a. Phullen an thlen chuan Quartermaster Frankey Zamana’n Cabinet meeting-naah ‘V’ Bn. thiah tha a tih loh thu leh din leh vat a nih loh chuan an naute tam tak moral down avanga an haw a rin thu leh an vah darhna lama vanduaina tawk hial pawh an awm a hlauh thu uar takin a sawi a.

“Zalenna suala ram tana mi inpezo kan mamawh laia, kan ram tana kawng tam taka sul lo sutu tlangval huaisen ‘V’ Bn. thiah hi tha ka ti lo, thiah loh angin inngai rawh u, Sialsir khuaah  Paliament Session kan nei dawn a, chu mi hunah chuan thiah hi sut turin theihtawp ka chhuah ang,” Vice President Pu Lalnunmawia’n a ti a. 

Major Zamana ho chu Cabinet meeting an neih zawh thlengin Phullen khuaah  an awm a, hetia Major Zamana ho an awm lai hian Lt. Col. Lalliana pawh Phullenah hian a chho ve a, Major Zamana te nen an awm ho a. 

Cabinet meeting an zawh hnu chuan Pu Lalnunmawia’n “Khawlian khaw lamah han chho ula, vai sipai an awm chuan han kap rawh u,” a ti a, Khawlian khaw lama kal tur chuan an inpuahchah ta a.

(Hei hi C. Zama lehkhabu 'V' Battalion Sulhnu' atanga lak chhuah a ni a, a phalnaa heta post a ni. A ziaktu phalna la lo chuan hmun danga post chhawn emaw, lehkhabu leh chanchinbua chhuah chhawn emaw phal a ni lo).
Share:

'V' Battalion thiah a ni

‘V’ Bn. THIAH  (DISBAND)   October  1966
Kum 1966 May thla vel khan Special Force leh ‘V’ Bn. chu Central Command tia thlak a nih thu kan sawi tawh kha. Independent puan a nih hma khan Brigade leh Battalion te din a ni tawh a, Pu Vanlalhruaia Chaltlang chu sipai lalber Chief of Army staff atan ruat a ni a. Independent puan a nih hma khan, “Inkapa ral han rel tak tak tur chuan experience ka nei lova, Pu Thangzuala hi sipaia tang tawh  experience nei a ni a, a ni hi Army Chief-ah sawm ula, kei a Vice-ah ka awm ang a, administration ka khawih ang e, ka ti a, Army Chief ka ni ta lo a ni,” Pu Vanlalruaia’n a ti.

Central Command awmna Maite khua leh camp an neihna Tawitlang hi Eastern Command area a ni. Central Command ‘V’ Bn. tia hriat hlawh zawk mah hi an huva a nain an hming a tha hle a, lar pawh an lar a. Chutih rual chuan displine nei lova mahni thu thua khawsaa hotute mitkhamna tura khawsa pawh an awm nawk tho va. Tute emaw tan chuan er tham leh ngaimawh tham an ni a ni ang, ‘Central Command chu an area Aizawl lamah chhuk se a ni mai a lawm’ tih te a ri ta zauh zauh a. 2/Lt. Thankima’n a ngaimawh deuh a, Brig. C. Thangkima hnenah, “Kan area tur chu ti fel ula, khawi hmun pawh nise kan kal mai ang,” a ti nghe nghe a ni.
Hun an kal hret a, ‘V’ battalion ngaih theih lohna chu a lian ve tual tual a ni ang, Eastern Command Brig. C. Thangkima leh Defence Secretary R. Zamawia te pahnihin an duan chhuah ni ngeia ngaih ‘V’ Bn. thiahna order chu October 1966-ah tihchhuah a ni ta a. ‘V’ Bn. chu an silai zawng zawng Thinglian khuaa tung vek tura tih an ni a. He thupek chungchangah hian Vice Army Chief Vanlalhruaia’n, “Army chhunga inawp dan (administration) hi ka khawih a ni a, ‘V’ Bn. thiah tur thu hi ka hre ve lo va, thiah a nih hnuah ka hre ve chauh a,  “V’ Bn. thiah  hi Army Headquarters thu chhuak a ni lo,” tiin a sawi.

(Hei C. Zama lehkhabu 'V' Battalion Sulhnu atanga lakchhuah a ni a, a phalnaa heta dah chhuah leh a ni. A ziaktu phalna la lo chuan hmun danga post chhawn emaw, chanchinbu leh lehkhabu danga chhuah chhawn phal a ni lo).
Share:

Seven Brothers

Independent puan a nih hma khan Mizoram hmun hrang hrangah MNV battalion din a ni a, Sairang khuaah  29th. battalion din a ni a, C.O chu Sapbela a ni a, Two I/C chu Lalthlana Lengpui khua a ni a, Sairang khua H.Selhnuna chu ‘A’ Company commander a ni a, Sairang khuaa volunteer-te chu company khat anga ngaih an ni. Heng battalion dinnaah hian Pu J.Manliana’n a dinpui thin a ni.
Independent puan a nih khan volunteer engemaw zatin mahni in lum an chhuahsan a, an rammu a, volunteer thenkhat chu rammu ve lovin inah an awm a, rammute an theih ang angin an tanpui thung a. hetih lai hian Mizoram pumpuiah rualkhai taka inkaisantirna (promotion set) a awm lova, promotion set hun a ni bawk hek lo. Chuti chung chuan khawi maw lai laiah promotion set a awm a ni awm a, 29th. battalion pawhin promotion an lo set a ni awm e. Promotion inpek chungchangah rualkhai lo deuha hriatna avanga lungawi lo an awm a, lungawi lo zinga an hruaitu chu Lianmawia s/o Hrangchhunga, Sairang khua a ni. Lianmawia leh a thurualpuite hi an vaiin mi 7 an ni a, Sairang khua vek an ni a, Sairanga an awm hma hian khaw dangah awm mah se independent puan tan lai kha chuan Sairang khuaah an awm vek a ni. Chung thian inkawpte chuan Seven Brothers an in ti a, seven brothers te chu : Lianmawia s/o Hrangchhunga, Civila h/o Kiamlovi, Hnehliana s/o Liana, Hmingthanzauva s/o Vanchhunga, Raldohneha s/o Ropuithangi, Biakliana zirtirtu M/S leh Thankima te an ni.

Independent puan hma atangin khaw chhunga silai (local arms) chu volunteer-te'n an khawm a, vai sipai beih nan an hmang a. Independent puan hnuah pawh khaw chhung mi mahni silai kawl an la awm nual a. Lianmawia leh a thiante hian Major Liankhuma (Zoro) hnenah khaw chhunga silai la kawlte hnen atanga silai laksak phalna an dil a, Major Liankhuma hian a phalsak niin an sawi. Lianmawia leh a thiante chu Lengte khuaah an kal a, Pu Darsiama silai kawl Savage Rifle Short Range chu an laksak a, a mu a kawl chhun tlem an laksak bawk a, inti champ takin an khawsa ta a ni. Lukhum parh an khum a, kawr leh kekawr fem nei an ha a, an kalna a piangah mite sawi an hlawh a.

Khaw thenkhatah chuan ar khawlai leng an kapthlu a, a neitute hnenah a man pe lovin an ei a, khawi maw laiah chuan nula thenkhat mawi lo taka chhaih leh han khuaikhem deuhte pawh an nei niin an sawi. Mizote hi tawngduh tak hnam kan ni awm e, kan thu hriat, a chhe lam leh a tha lam,  kan hriat aia tam belha sawi chhawn leh kan ching a. Seven Brothers intite pawh hi an thil tih bak a chhe zawngin kan sawi uar deuh a ni mai thei. Seven brothers-te hian MNF hotute pawh an hmu nual a, an hmuh hnuhnun ber chu Col. Ralliantawna a ni.

Hotute'n, “Heti ang ringawt chu a fel lo ve, zilh deuh an ngai a nih chu, kan awmnaah rawn hruai  teh u,” an ti a. Ko tura an tirhte'n an hmu fuh thei si lo va, manna thupek an chhuah ta a ni. Seven Brothers-te hi engtin nge an man a, eng hunah nge an man a, engtin nge an hringnun zinkawng an zawh tawp tih report-na fumfe a awm lo va. An man hun hi kum 1966 May thla vel kha niin an sawi a, an  zinkawng an zawh tawpna hmun hi thenkhat chuan Hmar Chaltlâng ram niin an sawi a, thenkhat chuan Hmar Hlimen ram niin an sawi ve thung.

(Hei C. Zama lehkhabu 'V' Battalion Sulhnu atanga lakchhuah a ni a, a phalnaa heta dah chhuah leh a ni. A ziaktu phalna la lo chuan hmun danga post chhawn emaw, chanchinbu leh lehkhabu danga chhuah chhawn phal a ni lo).
Share:

Hmuntha dai inkahna

HMUNTHA DAI INKAH 18-8-1966 
G.O.C-in- C. Brig. Lalliana hovin Hmuntha khuaah kan awm a, Hmuntha khuaa kan awm lai hian Chhingchhip khua atanga vai sipai rawn kal an tum thu mikhual kal velin an sawi a. Khaw dai Chhingchhip lam kawtchhuahah lo lambun tumin ni 18-8-1966 tukthuan eikhamah Chhingchhip panna kawngah kan chhuk thla a.

Vai sipai lambunna tur hi thlawhlai a ni a, kawng dung phei nuam tak metre 150 dawn laia thui turah dawl hnah tha pui pui a khat phei dul mai a, chulai hmuna chan chu a ngai a, kawng nena a inhnaih êm avangin fimkhur a ngai hle dawn a ni. 

Bawihchhuaka ho chuan a tawn tirh berah tanhmun kan rem a, keini hi dang khawtlai tura ruat kan ni. Kan channa lai chu mual pawng deuh lai a ni a, kan channa tlâng tlak lam tanhmun kan remna atanga hnaiteah Chhingchhip kawng a kal a, kan tanhmun remna chhuah lam pang chu thlawhlai a ni. Kan dawtah Capt. Ralkhuma ho an awm a, a hnung lamah Capt. Thanchhunga ho leh headquarters an awm a. Lambun tura kan inrem fel hnu chuan kan channa thlang Chhingchhip kawng a lan thui theihna laiah râlvêng pahnih vai sipai an rawn kal leh kal loh en turin an duty a.
Ralveng an awm tho avangin mi dang chu kan inthlahdah deuh a, C.O.Bawihchhuaka bulah tanna ka rem a, ‘Ralveng an awm tho a lawm’ tiin kan channa thlanga thlawhlaiah chuan fanghma ka zawng a, pathum ka lo a, kan bawhna hmun ka pan chho a. Chawhnu dar 2 : 00 vel a ni ang, kan tanhmun remna metre 5 vela ka la thleng lo tihin silai a ri ta mai a. Ka tanhmun remna panin ka tlan chho a, vai sipai an lo hnaih lutuk tawh avangin ka tanna hmun chu ka tlan thleng ngam lova, thlawhlaiah ka tlan thla a. Ka tlan thla lai chu sten gunin min rawn kap zui a, min kap fuh teuh hle a. Thlang deuhah chuan kan C.O. Bawihchhuaka ka hmu a, lo mawng lamah kan tlan thla zel a. Chhak lam pang kan han hawi chho a, kan channa thlang lawk thlama vai sipai kal vel kan han hmu a. Kan kal zel chuan min hmu ang tih kan hlau a, buh karah chuan kan bawk ta a, buh kara kan bawh dawn lai hian 2/Lt. Thankima Zawngin leh Martina Aizawl an rawn thleng ve a, kan pali chuan khua kan nghak thim ta a, khawthim hnuah khua kan pan chho ta a ni.

Dawl hmun zawla changtute pawh an inthlahdah ve thova, a chhan chu Chhingchhip kawngah ralveng dah a ni tih an hriat ve tho vang a ni. Silai ri an hriat chu vai sipai silai ri nge a nih an thiante silai ri tih an hre mai lova, “Silai a rik tak avangin kan inring hle a, kan rin loh deuhin kan tanhmun remna lamah chuan vai sipai an rawn tlan phei ta mai a, pakhat chu kan lo kapthlu tawp a, a silai chu Sgt. Thankhuma’n a la nghal a. Kawngchhak lam tlâng pangah Capt. Hmuaka, Capt. Lunghnema, Pte. Rualkhuma an vaiin section khat vel turin tanhmun an rem a. Inkahna la hmachhawn tam lo tan chuan silai a ri ta thuai thuai mai chu hlauhawm duh tak a ni,” Bawihkima’n a ti.

Kan inring lo lai vai sipaiin min rawn thawn thut theihna chhan chu Chhingchhip panna kawnga ralveng kan dahte anmahni thua an kalbo vang a ni a. Pu Lalliana hi zaidam lo deuh sela chuan ralvengte hi a hremna khawp ang.

Khaw mipui chu ram lamah an bibo vek tawh a, khuaah chuan all round defence-in tanhmun kan rem a, kan awmna hmunah chuan trench kan lai a, chhun zan zawmin kan awm ta a. Hmuntha khaw daia kan inkahnaah Pte. Thenlova Chhinga Veng ni 18-8-1966 chawhma lama ram leh hnam tana do tura ‘V’ battalion-a inpe chu a tel ve nghal a. training a la neih loh avangin silai ken tir a la ni lova, LMG group-ah silaimu leh magazine kengin a tel ve a. Vai sipai ten an kapfuh hlauh mai a, ram leh hnam tan a nunna hlu tak chu a hlan ta a ni, mi dang thi leh hliam an awm lo.

Vai sipai te chu khuaah lut ngam lovin kan inkahna laiah khan an inkulh a, kan inkah nia feh haw hnenah V/C member te an awmnaa kal turin an chah a. V/C te chu vai sipai awmnaah kalin an hmu a, “In khuaa awm Mizo sipai te insaseng vek sela, in khua kan hal lovang,” an ti a. V/C ten C.O. Lalliana hnenah insaseng turin an ngen a, C.O. Lalliana’n insaseng tur a ti a, kan insaseng ta a, kan insaseng hun hi zan a ni.

Khawbel khaw lamah kan kal a, zan thimtham ruahsur hnuaiah Tleu tlangah kan kal a. Tleu tlang chhip hriam lai chu kan karkalak a, mawng zawngin kan tawlh a, chuti anga mawngtawlh ngai chu metre 150 vel a ni ang, khua a thim avangin a awih dan leh a kham san dan kan hmu thei lova, “Fimkhur rawh u, in tlak chuan in ruang hlawm a ni lo ang,” a khat tawkin an ti a. A hlauhawm hle a niang tumah bengchheng ngam kan awm lova, ngawi chungin zawitetein kan tawlh hraih hraih hlawm mai a ni. Tleu tlang atanga kan chhuk hnu chuan Khawbel panin kan kal a, Khawbel kan thlen hmain Tleu tlang kan kal pelh tawh chu kan han thlir a, “Chhunah chuan kal i la, chesual kan awm zawk mai thei a ni, han en teh u, a awih zia khi..!” kan ti a, thenkhat chuan a thlir pawh an thlir tha ngam lo a ni.

Thenlova ruang chu Hmuntha khuain an la a, an phum ta a ni. Kan insaseng hnuin khuaah vai sipai an lut a, khua an hal lova, khuaah rei tak awm lovin Chhingchhip lamah an kir leh ta a. A hnu deuhah Hmuntha khuaah hian an kal leh a, hemi tum hian Mizo sipaite hnuhma pakhat mah an hmu lova, chuti chung chuan khua an hal ta tho a ni.

(He thu hi Pu C. Zama lehkhabu 'V' Battalion ami lak chhuah a ni a, facebook lamah post a ni tawh a, a ziaktu phalnaa heta post chhawn a ni. A ziaktu phalna lo chuan hmun danga post chhawn emaw, chanchinbu leh lehkhabua chhuah chhawn phal a ni lo va, chhuah chhawng duh chuan comment lamah emaw in lo sawi dawn nia).

Share:

An tualthu a chhia

Kum 1966 August thla chawhma lam khan ‘V’ Bn. thenkhatin Kawllen khua atangin Thinglian khua an pan a, Kawllen khua atanga an chhuah dawnin Pte. Lalhunthara Keltawlh Vengin (Hemi lehkhabu ziak laia Dinthar) LMG put a chuh a. Mi dangin, “I la naupang si a, keimah ni’n kan pu zawk ang e,” an tih pawhin, “Keiman ka pu dawn a lawm, kawngah pawh chhawk ka ngai lovang,” a ti thâng thâng a. An kal ta a, kawngah chuan tuman an put chhawk lova. Thinglian khua an thlena an chawlh lai chuan a chau deuh a niang chu a meng sala tun mai a. A thian ten an biak pawhin bak takin a chhang a. Vanrova’n, “I chau deuh em ni, i va ram hmak hmak ve,” a ti a. “Ka duh duhin ka tawng ang, nanga sawi tur a awm lo,” a ti chhum hmak a. “Tuman min put chhawk suh u, keiman ka pu ang, i ti a, engatinge kha tia i tih leh si,” Vanrova’n a ti a. Lalhunthara chuan, “Ka duh duh ka sawi ang, nanga lo sawi tur a awm lo. I duh a ni maw,” a ti a, a bayonet pai chu a phawi a, Vanrova awmna lam a pan a. Vanrova’n, “I duh chuan mi han vit la,” a ti a. A grenade pai chu a phawi a, vawm a tum a, an thiante an rawn inrawlh vat a, an insual ta lo a ni.


(He thu hi Pu C. Zama lehkhabu 'V' Battalion ami lak chhuah a ni a, facebook lamah post a ni tawh a, a ziaktu phalnaa heta post chhawn a ni. A ziaktu phalna lo chuan hmun danga post chhawn emaw, chanchinbu leh lehkhabua chhuah chhawn phal a ni lo va, chhuah chhawng duh chuan comment lamah emaw in lo sawi dawn nia).

Share:

Maite khuaah vai sipai an lut

Kum 1966 July ni 12 chawhnu lam ah Chhingchhip khaw lam atanga Para Trooper rawn kal Hualtu khuaa an awm thu Hualtu atanga thu tlanpuitu ten Central Command Headquarters-ah an hrilh a. Thu tlanpuitute hian Para Trooper chu Maite khuaa kal tum an nih an rin thu an hrilh bawk a. Vai sipai Maite khaw pan tumtute chu Maite khua an thlen hmaa kawnga lo kap turin Adjutant Joseph Kapkima, Sgt. Lalchamliana, an vaiin mi 30 vel an thawk chhuak a. Khawthim hma deuhin Maite khuaah an chhuk a, Maite khua atangin khawthim hnuah Tawizo khaw lam kawnga an rawn kal ringin Tawizo khaw lam an pan a.
Kalkawng hi ngaw hnuai a nih avangin a thim hle a, hmehen hman ngam a ni si lova, ngawi rengin hmanhmawh ru ang reng tak siin an kal a. Zan dar 12:00 - 1:00 inkarah vai sipai Maite khaw pana rawn kalte nen an intawk ta a, silai chu a ri ta thuai thuai mai a. Darkar chanve dawn lai an inkah hnu chuan Joseph Kapkima ho chu an insaseng ta a, an camp an pan a. Vai sipaite chu zawi zawiin an kal zel a, khawvar rualin Maite khuaah an lut a. Maite khuaah chuan an cham a. Ni 17-7-’66 niin bungrua pakhatmah chuh phal lolvin khua chu an hal a, Maite khua hi in 150 a inchhal an ni a, in 150 ah in 125 an hal a, hal loh in 25 zingah hian Prebyterian biak in, Roman Catholic biak in leh sikul an tel a, in a kan hluah hluah laiin Maite khua chu an chhuahsan ta a ni.

(He thu hi Pu C. Zama lehkhabu 'V' Battalion ami lak chhuah a ni a, facebook lamah post a ni tawh a, a ziaktu phalnaa heta post chhawn a ni. A ziaktu phalna lo chuan hmun danga post chhawn emaw, chanchinbu leh lehkhabua chhuah chhawn phal a ni lo va, chhuah chhawng duh chuan comment lamah emaw in lo sawi dawn nia).

Share:

Phêk hawn zât

Popular Posts

Categories

Thuchah

He blog-ah hian kum 1966-1986 chhunga Zoramin zalenna a sual laia hnam sipaite chanchin te, an rammut dan chanchin te dah khawm a ni e.

Thu thawh duh emaw, blog siamtute contact i duh chuan mizoarticle@gmail.com-ah mail i rawn thawn dawn nia. Kan facebook group chu Mizo Hnam Sipai Fans hi a ni.

Ṭhiante

Recent Posts

Pages