Pathian leh kan ram tan

Central Command

CENTRAL COMMAND
Special Force leh ‘V’Bn. chu command pakhatah siam thaa hriatna hotu lamin an nei a, administration khawihtu Vice Army Chief Vanlalhruaia khawthlang lama a thangbo avangin Army Chief Thangzuala remtihnain ‘V’ battalion chu Central Command-a thlak a ni ta a. Kum 1966 May thlaah ‘V’ battalion C.O. Lalliana chu Brig. rank vuahin Central Command-ah G.O.C-in-C (General Officer Commanding in Chief) ah dah a ni a. Central Command-ah hian Major Zoro Liankhuma ‘V’ battalion 2 I/C chu Lt. Col. rank vuahin 2 I/C ah tho dah a ni a, Maj. Frankey Zamana ‘V’ battalion-a Quartermaster pawh Central Command-ah hian Lt. Col. rank vuahin Quartermaster a ni zui a, Joseph Kapkima ‘V’ battalion-a Adjutant pawh Adjutant a ni zui a. A hmaa Company ni thin kha battalion in an thlak a, Company thin kha battalion-ah an siam ta a. A tira Central Command hnuaia battalion 3 te chu :- 

21st. Bn. Commander Major Darkhuma 
25th. Bn. Commander Major Thankhuma
27th. Bn. Commander Major Bawihchhuaka
A hnu deuhah 29th Bn. din belh a ni a, Commander Major Vansanga, Zarkawt a ni.

Maite khuaah hian englai pawhin MNF rammu sawrkara thawk rammute 50-60 vel awm ang an ni awm e, a chang chuan chu aia tam an awm chang pawh a awm. Khaw chhunga awm huai huai chu fela an hriat loh avangin Maite khaw chhak Tawitlang pukah an insawn a. Puk ringawta awm chu vai sipai nena inbeih thut ralah hima an hriat loh avangin camp an sa tel a, thenkhat chu pukah awm ve lovin camp-ah an awm a ni.

Kum 1966 June thla khan G.O.C-in-C. Brig. Lalliana’n, “Vai sipaiin Tawi tlanga kan camp hi rawn beih an tum deuh niin kan hria a, an awmna hmun Aizawl atanga an chhuah mai ngam lohna turin Aizawla an awmnaah khuan zuk kap i la a tha ang,” a ti a. Bawngkawn Brigade headquarters leh Zemabawk sipai hmun kap turin Capt. Ralkhuma an ruat a. Tlangnuam sipai post kap turin 27th. Bn. Commanding Officer Major Bawihchhuaka ruat a ni bawk a. July 1966-ah Tawi camp atangin an thawkchhuak ta a.

Capt. Ralkhuma ho chuan Khawruhlian an pan a, Khawruhlian atangin khawthlang lamah an chhuk a, Tuirini lui an kan a, ramhnuaiah hlir kalin Mutthi khuaah an lut a, Mutthi atang chuan Durtlâng hmar lam Hauvi Lunglentlâng hemi lehkhabu ziah laia ATC (Aizawl Thelogical College) awmnaah an chho a, Hauvi Lunglengtlâng atang chuan 2 inches mortar-in Bawngkawn Bridgade Hqrs. chu an bomb a, Zemabawk lama vai sipai post pawh an kap bawk a, minute 15 vel an kah hnu chuan Mutthi khaw lamah an kir a, Mutthi khua atang chuan Khawruhlian lamah chhovin Tawi camp-ah an kir leh ta a ni.
C.O. Bawihchhuaka ho chuan Tlungvel an pan a. Tlungvel atang chuan Satinahmun khuaah an phei a, chuta tang chuan Paikhai khuaah an chhuk a, tlai dar 4: 00 velah Muallungthu khua an thleng a. Melthum an pan a, Melthum atangin Tlangnuamah an chho a, hmun remchang lai atangin Tlangnuam sipai Post chu 2 inches mortar in an bomb a, silai pangngaiin an ralsai bawk a. Minute 15 vel hnuah an insaseng a, Dartuaha Veng an pan ding nghal a, zanriah an ei sawk sawk a, Paikhai lamah an kir chho leh ta a. Capt. Rulkhuma ho ten Hauvi Lunglentlang atanga Brigade Hqrs. an beih zan tho, an kah hnu deuhah C.O. Bawihchhuaka ten Tlangnuam hi an kap ve a ni.
(He thu hi Pu C. Zama lehkhabu 'V' Battalion ami lak chhuah a ni a, facebook lamah post a ni tawh a, a ziaktu phalnaa heta post chhawn a ni. A ziaktu phalna lo chuan hmun danga post chhawn emaw, chanchinbu leh lehkhabua chhuah chhawn phal a ni lo).

Share:

Maite khuaah

Indo thlawhtheihnain Aizawl khawpui a bomb tak avangin volunteer-te an insaseng ta a nih kha. Silchar atanga vei sipai rawn kalin Aizawl khawpui an thutchilh hnu chuan Aizawl leha chhehvelah an inzar pharh a, chuvang chuan Aizawl leh a chhehvela volunteer-te chuan thingtlang khaw lam an pan a, Maite khua chu an hmunpui pakhatah an hmang ta a. School chu Office atan an hmang a, an riak nghal a. School-ah chuan chaw ei lovin khuaah an thleng darh a. Hun remchang an neih dan angin ralthuam hman dan leh ral beih dante an zir (trained) a.

Independent puan a nih khan Aizawla awm chhûngkaw tam tak chu thingtlangah an tlanchhia a, Lungmual Aizawl nulate Lalrovi, Zothanmawii leh Lalzuii te chu an chhungte nen Rawpuichhip khuaah an tlanchhia a. Rawpuichhip khuaa an awm lai chuan MNF hotu thenkhat ten nula an hming kan tarlante hi zalenna suala rammua Nurse hna zir turin an sawm a, Zoram tana an thawh ve theih chhun nia an hriat avangin an rammu ve ta a. Rulpuihlim khaw ram camp-ah Western Commander Brigadier Sawmvela hnenah an khawsa ve ta a. Major Biakvela’n silai hman dan leh ral beih dante a zirtir a. Ralthuam hman dan an zir nialnual hnu chuan ‘V’ battalion zawm turin Maite khua an pan ta a. Maite khuaah chuan C.O. Lalliana hnenah an in report-a, an zingah an khawsa ve ta a ni. An ni bakah nula Thanthuami Chaltlâng leh nula Thanhliri (Te-i) pawh an awm ve a, an vaiin 6 an ni.
Lalrovi chu Cpl. rank pek a ni a, sipai lamte an zir ve thin a, Pu Lalliana’n ‘Nurse hnate pawh zir ula a tha ang’ a ti a, Nurse Malsawmi’n damdawi leh a hnathawh dante a zirtir a, damdawi hnathawh dan an zir zawh hnu chuan injection an zir leh a. Duh anga an la thiam hmain Maite khuaah vai sipai an rawn lut dawn tih thawm a awm a, Hmuntha khuaah an sawn ta a, injection an zir lai chu an chhunzawm ta lo a ni. 

Hmuntha khuaah chuan hun engemawti chhung an awm a, Nurse hna zir chhunzawm theih a ni ta si lova, Lalzuii u Hrangkhuma'n “Inah haw ula, in tangkai zawk ang,” a ti a. Lalzuii leh Lalrovi chu a hruai haw ta a. Mi dang chu an la awm zui zel a, ‘V’ battalion thiah a nih khan Thanthuami tih loh chu an haw ta vek a ni.

DAVIDA OPERATION
Kum 1966 May thla tawp lam khan Khawzawl khua leh Chawngtlai khaw inkarah vai sipai lambun tumin C-in-C Lalliana hovin Tawi tlang puk atangin kan chhuak a. Khawzawl khua leh Chawngtlai khaw inkar Chawngtlai lam hnaihah kan chang a, zan khat leh ni hnih kan chang a, kan chang chhuak lova. Zuchhip khuaah kan chhova, Zuchhip khua atangin kan chhuak a, Kangbur lui kan kan a, ruah a sur tam avangin Kangbur lui a lian a, rin aiin kan a harsa a, mautlawn zawnin kan kan a, kan kanna lamah kan rawksai zawng zawng pawh tuiin a chim vek a. Kan mutpuan leh thawmhnaw neihchhunte chu a huh ta vek mai a. Hemi tum hian a tam zawk chu Phullen khaw lamah Naga rammu Mizorama lo lutte lo dawngsawng turin kan phei a. A then Joseph Kapkima hovin Tawi tlang pukah an kir a.

Phullen khaw lama pheite chuan Phullen khua kan thlen hnuah Naga rammu Naga ram atanga rawn kalte chu kan lo chiauau a, Phullen khuaah hian bawng pachal an talh a, Naga rammute nen ruai kan kil hova. Naga rammu E.Pakistana kal tumte chu engemaw zatin an hruai thla ta a ni.

(He thu hi Pu C. Zama lehkhabu 'V' Battalion ami lak chhuah a ni a, a ziaktu phalnaa heta post chhawn a ni. A ziaktu phalna lo chuan hmun danga post chhawn emaw, chanchinbu leh lehkhabua chhuah chhawn phal a ni lo).
Share:

Sialsuk khuaa inkah

SIALSUK KHUAA INKAH 14-6-1966
Sialsuk khua hi he tih hun lai chuan Mizorama khaw lar pawl tak a ni a, hmun zo nuam tak tlanga awm a ni a, a khaw chhim lamah phul nuam tak thli thawt heuh heuhna hmun Thlihiautlâng a awm a, Thlihiautlâng phulah chuan nula leh tlangval ten tudang ngai bik lovin lenlai an chen thin a ni. Sialsuk ti lartu chu zaithiam Pi Romani (L), hla phuah thiam Pu Laltanpuia (L) Dr. James Dokhuma (L) thu leh hla thiam, thu leh hla a thiam vanga Dr. nihna an pek leh Zawlnei Pu Kawlha (L) te an ni. Zoram buai hmaa lar tawh tun thlenga la lar leh sak hlawh ber te zinga mi ‘Aw Zoram, aw kan Zoram, aw Zoram ka ngaihlu che’ tih hla hi Pu Laltanpuia phuah a ni.

Sialsuk hi Bangla hmun a ni a, Bangla hi British in min awp laia sak a ni. He tih lai hian Sialsuk hi vai sipai in an thutchilh lo va, a khat tawkin an tlawh zauh zauh a, an tlawh chang chuan Banglaah hian an awm thin a. June ni 13, 1966 niin vai sipai Platoon khat Sialsuk khuaah an lut a, Sgt. Chalrikhuma hovin ni 14-6-1966 zan dar 10: 00 velah vai sipai chu an kap a, khawvar hmain an insaseng a, Pte. Robuanga Lungrang khua (Thenzawl khaw bul) a thi a, vai sipai 2 an hliam. 

A tuk ni 15-6-’66 ni chuan vai sipaiin khua an hal ringin mi tam takin an bungrua ram lamah an phur liam a, thawmhnaw thiar lai tlangval Kapthanga chu vai sipain ralkhat atangin an kaphlum a, he mi ni hian vai sipaiin khua an hal ta a ni. Sialsuk khaw hal a ni ta mai a ui thu leh din thar leh a duh thu Pu Laltanpuia’n thiam tak maiin hla a phuah nghe nghe a ni.

(He thu hi Pu C. Zama lehkhabu 'V' Battalion ami lak chhuah a ni a, facebook lamah post a ni tawh a, a ziaktu phalnaa heta post chhawn a ni. A ziaktu phalna lo chuan hmun danga post chhawn emaw, chanchinbu leh lehkhabua chhuah chhawn phal a ni lo).
Share:

Sai Guitar-a

Aizawl Theatre Hall-ah tingtang a perh a, tingtang ringawt mai a han solo tir chu entu mipui ten, “A kutzungtang saw en teh u, a kutzungtang saw a lam a ni ber a lawm, a thiam zia saw!” an ti a. Thiam an tihzia hahipin an sawi a. A hming pum pawha lam tluanchhuak lovin ‘Sai Guiter-a’ tiin a hming an phuahsak a.

A hun lai na na na chuan Zoram dung leh vanga tingtang perh thiam a tluk awm lo Saikhuma Dawrpui Vengthar hi independent puan atang khan Zoram chhanin a rammu ve nghal a, ‘V’ battalion-ah a tel a. Kum 1966 May ni 7 khan a thiante pahnih Kapmawia, Electric Veng Aizawl leh Hrangthanthuama, Chhinga Veng te nen Tualbung khuaah vai sipaiin an man a, Jail bang kum engemaw zat an zut ve a ni.


Share:

Zanlawn lambun

ZANLAWN BUL LAMBUN 6-5-1966
Commander Lt. Col. Lalliana
2 I/C Major Liankhuma

Vice President Pu Lalnunmawia’n ‘Vai sipai a tam thei ang ber kahhluma an silai leh silaimu laksak a, an ration rinpui tur,’ tih thupek rum tak a chhuah a. A thupek copy chu Lt. Col. Lalliana pe turin runner a tir a. Pu Lalliana’n lehkha a hmuh chuan a hote a tukkhawm nghal a, Phullen khua atangin Khawruhlian khuaah an chhuk a, Khawruhlian khua atangin May thla tir 1966 ah Tuirial lui kanin Puansen khuaah an lut a, Puansen khua atang chuan Aizawl leh Silchar inkar motor kawnga vai sipai lambunna tur hmun en thlithlai turin Zathanga ho a tir hmasa a. Hetih lai hian Serluikamah ‘V’ battalion-in camp ruk an nei a, camp rukah inhmuh nise tiin a chah a.

Zathanga ho a tirh tukah C.O. Lalliana ho chu Puansen khua atangin Bukpui tlângdung panin ramhnuaiah an kal a, Bukpui tlângdung atang chuan Serluiah an chhuk a, Serluikam camp-ah Zathanga te nen an inhmu a. Zathanga ten Zanlawn dai Ralvenkawn chu vai sipai lambun nan remchanga an hriat thu an hrilh a. C.O. Lalliana’n, “Zanlawn dai Ralvenkawn kan pan anga, chu lai hmunah chuan vai sipai kan lambun ang. Tunah kan kal nghal ang a, kan R.V chu tuna kan awmna camp hi a ni ang,” a ti a. Zanlawn dai Ralvenkawn chu an pan ta a. An thlen chuan Silchar lam atanga vai sipai lokal lambun tumin tanhmun an rem ta a ni.

Thangrehlova pawl chu vai sipai lambun huam chhûnga lut bak lo dang khawtlai tura ruat an ni a. Thangrehlova ho channa atanga metre 400 vel turah motor chil puah tur bomb an kam a, bomb-a thangkamna zawn kawng chhakah kap hmasa ber tura ruat an awm a, motor-in bomb a chil puah ruala kap tura tih an ni. Chawhnu her hretah chuan vai sipai motor chu an rawn thleng ta a, delay group-a awmte chu motor Shaktiman 2 leh Jonga 3 in a tlan pel tawh a, a hmasa berin chilpuah tur bomb an phumna hmun a thlen hma deuhin a changtu zinga pakhat Lalhmingthanga (Hmingtawia) Chandmari Aizawl in silai a tipuak palh ta hlauh mai a, inring renga awm chu an inrin hmain an inkap tan ta a ni.

Vai sipai te chu motor atangin an zuang thla a, a theih angin an kap let a, motor atanga zuang thla ve hman lo te pawhin motor atangin an kap let a, darkar khat dawn lai an inkah hnu chuan lambun huang chhûng atanga kâp let an awm tak loh avangin Commander chuan charge turin thu a pe a, Mizo sipaite chu an awmna atanga zuang thovin ‘Charge’ tia au chungin kawngah an zuang thla a.




Delay group-a mi te chuan kawnga an zuan thlak ve leh tanhmun an rem nghal a, kawng leh kawng ko vela tankhawh te chu an kap nghal a. Thangrehlova hovin an kah lai chuan  mi dangin motor chhung leh kawng chu an han enfiah vel a. Motor chhungah engemaw zat an thi a, motor atang chuan thisen a dir thla nguai nguai a, motor hnuai, tuiluankawr leh kawngah chuan ruang a thal phung bawk a, Cpl. C. Liansanga (L) Sgt. Chalrikhuma leh Lalchhanhima te chu motor-ah an lawn kai a,  Motor-ah chuan percel pakhat thelretpuana tuam a awm a, a tuamna chu an han pawtthler a, a chhûngah chuan pawisa cheng za note, cheng sawm note leh cheng hnih note a lo khat tlat mai a. Lak mai an han tum a, an kilh uluk em avangin an la mai thei lova, lak tuma an beih lai chuan Commander in, “Motor chhûnga awm in awm chuan chhuk nghal rawh u, motor kan hâl dawn,” a ti a. “Pawisa kan hmu a, kan la la thei lo, min lo nghak lawk teh u,” tiin an au a, an au  chu tuman ngaihthlak sak hek lo, motor chu an hal tan ta mai si a, motor atangin an zuang thla ta a.

“Kan  movement kal zel turah pawisa kan mamawh tehlul nen kan thu han ngaichang ve deuh se chu, pawisa tam tak kan la dawn a sin maw le, a pawi ngei mai,” tiin Lalchhanhima’n pawi a tih thu hemi lehkhabu ziah lai thleng hian a la sawi a la sawi a ni.


Sipai thi chu an han chhiar a, an chhiar theih chin chu 27 a ni a, hemi bakah hian an man sa 2 an tihlum leh a, 3 an man te chu a hnuah an chhuah a,  motor 5 lambun huam chhûnga lut chu an hal vek a, a khu chu van lam panin a dum chho nguk nguk mai a, an motor hal a kan rem hmain an insaseng ta a ni.

“Kan insaseng dawn chuan Lalbuata Sailam khua chuan ‘He lai bahra khurah hian lal hmel deuh mai ka hmu, pawhchhuah ka tum a, thih ngama a tan tlat avangin ka pawt chhuak thei lova, engtin nge ka tih dawn, Pu Lalliana kha a awm hnai em, a awm hnaih chuan tih dan tur rawn sawi rawh se’ a ti a. ‘Pu Lalliana hrilh a ngai lo, silai i nei a ni lawm ni’ an ti a. Lalbuata silai Sten gun chu vawi thum a ri a, silai rik hnu chuan a thiante a fin lehnghal a.

Kan insaseng hma khan motor atanga kan pawhthlak ghee tin 5 lai chu insaseng paha lakah kan ti a, kawng thlangah kan theh thla a, kan han zawn leh chuan ghee tin hnih leh kid bag pakhat chauh kan hmu ta a, a dang chu kan inkahna bul hnai khuaa ramvak ten an la hmuh tho ka ring, a hmuhfuhtute chhûng chuan engemawti chhûng chu an chawhmeh a mawm phah ngei ang. Kan insaseng chuan Serluikam camp kan pan a, kan thlen chuan kan chawl a, kan silai leh a mu kan mante chu hotu ten an sem rual a, vai sipai kan mante chu ghee tin kan put tir a, Chalrikhuma hovin kan chhawm a, Nisapui khua kan thlen chuan Mizo buh chhum tharah ghee duhtawka mawma kan han chawm mai chu Queen Elizabeth-i chawiei dawhkan kan ngai bik lo a ni,” Bawihkima’n a ti.

He inkahnaah hian silai 303 Rifle 26, Sten gun 2, Pistol 1 bakah silaimu 7,000 chuang an man a. Chini, tel, ghee, dailuah leh purunsen an phurh theih tawka an la a, a kaptu te hi 100 chuang hret an ni a, he operation hi a hmingah Gideon Operation an ti a, he inkahnaah hian vai sipai engzat nge thi hriat a har hle a, an hriatchian theih chu 29 a ni kan tih tawh kha. A tlem berah pawh 35 aia tlem lo an thih ngei a rinawm.

(He thu hi Pu C. Zama lehkhabu 'V' Battalion ami lak chhuah a ni a, a ziaktu phalnaa heta post chhawn a ni. A ziaktu phalna lo chuan hmun danga post chhawn emaw, chanchinbu leh lehkhabua chhuah chhawn phal a ni lo).
Share:

W. Lungdar bul inkahna

W. LUNGDAR BUL INKAH March 1966
2/Lt. R.Thankima ho chu khawthlang lamah an chhuk a, Lungphun khua leh Hreichuk khua kar tawnin an khawsa a. Rulpuiihlim khaw ram camp-a awm Brigadier Sawmvela’n 2/Lt. R.Thankima leh a hote chu an awmna camp-a lut turin a chah a, Rulpuihlim ram camp-ah chuan an lut ve ta a. Brig. Sawmvela’n, “Kan naute Phuldungsei khaw lamah an thang mek a, an indaih lo deuhin kan hria a, he laiah in awm remchang bawk a, min pui mai teh u,” a ti a. “Puih che u chu kan inpeih reng a lawm,” 2/Lt. R.Thankima’n a ti a. Phuldungsei khaw lam panin an chhuak a, Chungtlang khuaah an lut a.

Chungtlang khuaa an awm lai chuan Phuldungsei khaw lam atanga Mizo sipai rawn chhote an rawn thleng a, an titi ho hnu chuan W.Lungdar khaw lam panin an phei ta a. W.Lungdar khuaa an awm laiin W.Lungdar khaw panin vai sipai an rawn kal a, W.Lungdar atang chuan an chhuak a, Chungtlung khua an pan a. W.Lungdar khua leh Chungtlang khaw inkarah vai sipai te hi an lo chang a. Vai sipaite chu W.Lungdar khuaah an lut a, chawl muang lovin Chungtlang khua an pan a, Mizo sipai ten an lo kap a. Minute 10 vel an inkah hnuah Mizo sipai chu an insaseng a, vai sipaite chu an inkahna hmun atangin W.Lungdar khuaah an kir a, khua an hal a, an hal zawh hian Chungtlang khuahah an phei a, an riak a. A tuk zingah Rulpuihlim khuaah an kal a, khua an hal a, an kir lehnghal a, an kir leh lamin Chungtlang khua an hal a, Chungtlang khua atangin Reiek khua an pan a. Lt. Col. Biakvela hoin Reiek khuaa an nan hman ringin kah tumin an um zui a, mahse, vai sipaite hi chawl lova an kal tlang avangin an nang hman ta lo a ni.

(He thu hi Pu C. Zama lehkhabu 'V' Battalion ami lak chhuah a ni a, facebook lamah post a ni tawh a, a ziaktu phalnaa heta post chhawn a ni. A ziaktu phalna lo chuan hmun danga post chhawn emaw, chanchinbu leh lehkhabua chhuah chhawn phal a ni lo va, chhuah chhawng duh chuan comment lamah emaw in lo sawi dawn nia).
Share:

Sairang kawng lambun

SAIRANG KAWNG LAMBUN 13-3-1966
Commander 2/Lt. R. Thankima Zawngin khua 2 I/C, Sgt. Lalnghakliana (Nghakbumrova) Kulikawn, Pte. Thawma MNV Capt. Lalthlana Lengpui leh mi dang 6 2/Lt. R.Thankima leh a ho ten Aizawl leh Sairang inkara Assam Rifle patrolling-a kal thin kah tumin an thlithlai reng a. Ni 13-3-1966 ni chuan Aizawl leh Sairang inkar Aizawl atanga mel 9 kham chhengchhe lai kawng chungah lambunna tur hmun enin an kal a. Hetih lai hian tuna motor kawng kalnaah hian motor kawng kal lovin tuna motor kalna kawng chungah hian a kal a. Kawng chunga an awm lai chuan sipai motor Shaktiman 3 leh Jeep 2 Sairang lam panin an chhuk a, “An haw lam i kap ang aw,” an ti a, tanhmun an rem nghal a. Motor-a an haw leh ringin motor 5 inzui lambun huang chhunga khung tawk vel turin an hisap a, firing order petu atan 2/Lt. R.Thankima an ruat a. Sairang lam depah Lalthlana ho an awm a. Lalthlana te channa leh R.Thankima te channa inkarah hian luite a luang a, luite hi a ko a bun deuh avangin inkalpawh tur chuan chhak deuh hlekah hel a ngai a.

Chawhnu dar 2: 00 a ni vel awm e, Assam Rifle te chu an rawn kir leh ta a, kal lama an kal dana kal lovin kein section khat an kal hmasa a, hnung deuh hlekah motor-in a zui a. Vai sipaite chu an rawn kal zel a, a kal hmasa ber chu Thankima’n Barreta-in a kâp a, a hlawm nghal tawp a, silai chu a ri ta tuarh tuarh mai a, kea kal te chauh lambun huang chhûngah an lut a. R.Thankima ho te hian jeletine tlawn tan buna grenade an siam chawp chu Assam Rifle tannaah a khat tawkin an theh thla a, an grenade siam chawp chu a puak tha duh hle a, vai sipai engemaw zatin hliam an tuar a. Hliam tuarte chu an rum a, an rum ri hre mahse, anmahni chu an hmu thei chuang lova. Vai sipai motor-a chuang te chu an chhuk a, Mizo sipai hnung lam atanga beih tumin kawng chhakah an lawn chho a.

Darkar chanve vel an inkah hnu chuan 2/Lt. R.Thankima’n a ho te a kan kual a, Lalthlana te tanna lama kal tura luite ko bung deuh a hel lai chuan chhak lam a thlir chho a. An chhak deuhah chuan Sakawrtuichhun lo tur kangvar a awm a, kangvarah chuan Assam Rifle a han hmu ta a. An insaseng vat loh chuan Assam Rifle te chuan an hual ping vek thei tih a hria a, Lalthlana te awmnaa kal lovin a kir lehnghal a, a thian te awmna a thlen hnu chuan an han inrawn tlâng a, insaseng vat thain an hria a, insasengna tura an inhrilhna (signal) hamrik (whistle) chu vawi hnih a ham raih raih a. A ham hnu chuan insaseng mai lovin Lalthlana te thawm an ngaichang a, minute 5 vel an nghah hnu pawha thawm an hriat tak loh avangin, “Innghah khawmna tura kan ruat an pan ta a ni ang,” an ti a, an insaseng ta a.

Lalthlana te hian an dinhmun hlauhawm dan an hria a, ramchin hria an ni bawk a, Sairang kawng engemawtiin sipai awmlohna laiah an kan (cross) a, Sairang lamah an chhuk thla a, inhmuh khawmna tura ruat R.V ah pawh an kal ve ta lo a ni. Mizo sipai te hi thi leh hliam an awm lova, Vai sipai hi 2 chu thi ngeiin an hria a, hliam pawh an awm nual a, hliam zat leh thi zat chiah an hre thei lo a ni.

(He thu hi Pu C. Zama lehkhabu 'V' Battalion ami lak chhuah a ni a, facebook lamah post a ni tawh a, a ziaktu phalnaa heta post chhawn a ni. A ziaktu phalna lo chuan hmun danga post chhawn emaw, chanchinbu leh lehkhabua chhuah chhawn phal a ni lo va, chhuah chhawng duh chuan comment lamah emaw in lo sawi dawn nia).
Share:

Selesih kawn inkahna

SELESIH KAWN INKAHNA 6-1-1966
He tih lai hian telephone hman mai tur a la awm loh avangin hmun hran hrana mi inbiak pawh theih a ni lova, mihring kal vel hi thu inhriat tawnna a ni mai a, Col. Ralliantawna hovin Silchar lam atanga vai sipai rawn chho an lo dan zawh loh thu pawh Aizawl lamah an hre tawh a. Vai sipai Aizawl pana rawn kal te chu an tawn tawnna hmuna kap turin Chalrikhuma (L) hovin Chuaukunga Seventhday tlang, Rolula driver, Kapthanga (L) Hmuntha khua, Liankhama Venghnuai, Zatawna (Capt. Thangrehlova nau) Chaltlang, Lalkulha Bawngkawn leh motor khalhtu Ramliana Chaltlang te chu ni 6-3-1966 niin Bedford motor in Aizawl atangin Durtlangah an chho a. 

Durtlang atangin Chuauthuama leh a ho te engemaw zat Bedford-ah chuan an chuang ve a, an ralthuam neih te chu : LMG 2, Sten gun 3, 303 Rifle 12, grenade 5 leh jeletine-a perek phuar beh grenade aia hman tur 7 a ni. Mi an thathnem deuh avangin silaiin a daih lova, silai chang ve lo te chuan, “A mu kengin ka kal ve ang,” an ti a, motor-ah chuan an chuang a, Sihphir lam panin an tlan ta a. Vai sipaiin khawi lai nge an rawn thlen tawh an hre thei lova, an tlan zel ringawt chuan kawng lakah an intawk thut ang tih an hlau a. Selesihkawn an thlen chuan kawng kham zawngin motor an dah a, kawng chhak lamah an insem darh a, an lo chang ta a.

An channa zawn an rawn thlen chuan an lo kap ta a, silai chu a puak ta zawih zawih mai a. Hetia an inkah lai hian vai sipai a hnung lama kal te chu Sihphir khaw luh chhoh dawn kham pelhah an la awm a. An awmna hmun atang chuan laipui lian leh kap thui chi 25 Pounder-in Aizawl khawpui piah Melthum dai vel te an va sai a, laipuimu chu a tla puak dur dur mai a. Silai ri pawh la hre ngai lo tan chuan hlauhawm thei tak tur a ni. Chutia Aizawl dai vel laipuia an sai dum dum lai chuan indo thlawhtheihna an chungah a rawn thlawk kual vel a, a ri hum hum mai bawk si a, rawlthar deuh tan chuan zamna rum rum awm a ni reng a ni.

“Kan ralthuam hman a in that hlei deuh a, India sipai ten puakranga an tlir char char theih laiin kei ni chuan puak mal (single shot) in kan kap a, kan intam hleih bawk si a. Kan lo chan tanna chhak deuha awm vai sipai thenkhat chu kan hnung lam atanga min rawn beih tumin kawng chhakah an lawn chho a, kein ni’n kan hre si lova. Rei pawh kan lain kap hman lo, minute 10 pawh a ni hman kher lovang, vai sipai kawnga tangte kan kah lai chuan kan hnung lam atangin min rawn bei ta a, a biling a balangin kan insaseng ta a ni,” Chuaukunga’n a ti.

He mi tum hian Pu Rokunga fapa Rangchhinga, Mutthi khua chu an kaphlum a, Pantawna Durtlang, silai pawh keng ve lo chu an man a, Tv. Raltawnliana Neihbawih khaw ruang an phurh kha motor atangin an paih thla bawk a. 

Inkahna atang chuan inhmuh khawmna tura an ruat Sehlawh khua an pan ta a. Sehlawh khuaah zan khat an riak a, a tukah Durtlangah an chho a, Durtlangah chuan MNF hotu thenkhat leh Pu Lalthanhawla MNF Secy. he mi lehkhabu ziah laia Chief Minister leh mi dang an lo awm a. Chalrikhuma ho chu ni 8-3-1966 a Phuldungsei thleng hman turin an hrilh a, Chalrikhuma leh a hote chu an kal nghal a. Tut lui maua an dawh (suspension bridge) a an kal laiin luia sangha chu Zatawna’n 303 Rifle in a kap a, sangha chu a thi nual a, zanriah hmeh khawp chu an la a, an kal zel a Phuldungsei an thleng a, Phuldungsei atang chuan Marpara an pan leh ta a ni.

(He thu hi Pu C. Zama lehkhabu 'V' Battalion ami lak chhuah a ni a, facebook lamah post a ni tawh a, a ziaktu phalnaa heta post chhawn a ni. A ziaktu phalna lo chuan hmun danga post chhawn emaw, chanchinbu leh lehkhabua chhuah chhawn phal a ni lo va, chhuah chhawng duh chuan comment lamah emaw in lo sawi dawn nia).
Share:

Vai sipaiin Neihbawih an lut

Vai sipaiin Neihbawih khua an thlen hmain Neihbawih khuaa Gurkhali te chu daiah an biru a, bawngpu Raila-a in an nghah tir a, vai sipaiin Neihbawih khua an luh chuan Raila-a hnenah, “Tute nge buaina siam ?” an ti a. Raila hian Hindi a thiam chiang lova “Hamara atmi” tiin a chhang a. Vai sipaite chuan silaia tin chungin, “Tumara atmi ko bulau,” ‘i chhungte chu ko rawh’ an ti a. Raila chuan a chhungte chu haw turin a au a, daia biru ho chu an rawn chhuak a. 

Gurkhali ho dai atanga rawn chhuakte chu vai sipaiin, “In lu chung lamah in ban phar chho vek rawh u,” an ti a, an lu chung lamah an ban an phar vek a, ban phar chung chuan in lam panin an rawn kal a. In an thlen veleh vai sipaite chuan tuihawkluankawr (nala) ah an bawh tir vek a, an hnungzangah an vaw thuai thuai a. An bawh tir lai chuan Captain in driver hnenah motor tinung turin a ti a, driver in motor a tinung a, Captain chuan Gurkhali tuihawkluankawra bawkte chu chil turin thu a pe a. Motor a kal tan tawh tihin Gurkhali Officer Major a rawn thleng hlauh mai a, motor chu a din tir a, Gurkhali Major hi rawn thleng hlauh lo sela chuan Gurkhali nunau ho chan hi a chau hlein a rinawm.

Vai sipaiin Neihbawih khua an luh hun hi Chawlhni zing a ni a, mi tam zawk chu vai sipai hlauin daiah an tlanchhia a. Zing tawngtai inkhawm turin Pu Parliana leh Taitea biak inah an kal a, Taitea’n dar a vua a, a dar vaw lai chu vai sipaiin an kaphlum a, Pu Darhlira fapa Tv. Raltawnliana Neihbawih khua B.A zirlai an ina awm chu an man a, pawnah an hruai chhuak a, engmah pawh zawt lovin kawt zawlah chuan an kaphlum a, a ruang chu motor-ah an theh lut a, an phur nghal a.

(He thu hi Pu C. Zama lehkhabu 'V' Battalion ami lak chhuah a ni a, facebook lamah post a ni tawh a, a ziaktu phalnaa heta post chhawn a ni. A ziaktu phalna lo chuan hmun danga post chhawn emaw, chanchinbu leh lehkhabua chhuah chhawn phal a ni lo va, chhuah chhawng duh chuan comment lamah emaw in lo sawi dawn nia).
Share:

Kawnpui khuaa inkahna

KAWNPUI KHUAA INKAHNA 4-1-1966
Hetih lai hian Mizoram hi Command 4 Eastern, Western, Southern leh Northern-ah then a ni a, heti ang hian commander an ruat :-

Eastern Command Brig. Thangkima, Champhai
Western Command Brig. Sawmvela, Durtlang (Ani hi Aizawl lama a buai deuh avangin Col. Ralliantawna Kawnpui kutah charge a hlan a).
Southern Command Brig. Lalngura, Lunglei
Northern Command Col. Darkhuma, Dawrpui
Col. Ralliantawna hovin Kawnpui khuaah Silchar lam atanga vai sipai rawn kal tur lo dan dan tur an rel a, hetih lai hian volunteer-te chu Saitulera Lungphun kawnah an awm khawm a, ral beih dan leh silai kah dan te an inhrilh mawlh mawlh a. Zing dar 10:00 velah Bawhnulha chu vai sipai chetlak dan en thlithlai turin Kolasib-ah a chhuk thla a, Kolasib-a thlen chuan thirhruiin Kawnpui a rawn bia a, vai sipai chu tlai dar 6:00 velah Kawnpui pana an kal a rin thu a hrilh a.

Col. Ralliantawna’n, “Zanriah ei hma deuh ila, Hmar Veng Bualpui lam kawtchhuah Mary lo kham phei kawng chungah lo chang ila, kan lo kap dawn nia,” a ti a. Volunteer ral kap turte zanriah tur an lo buatsaih a, a hmeh atan ar an sawhchiar a, nula leh tlangval an fatu a, an vir vut vut mai a.

Grenade an neih tam loh avangin grenade aia hman turin bomb an siamchawp a, Kawnpui tlangval Vanlalruata hovin Col. Ralliantawna kawtah jeletine tlawn an tan bung a, jeletine-ah chuan detonator cape-a detonator fuse thunluhsa an vit lut a, detonator fuse wire chu meia deh zit a nih huna reilotea puak turin wire chu tawitein an tan a. Jeletine chu perek inches 5 a seiin jeletine lang lovin an tawn kual hnan a. A tlem berah chuti ang bomb chu 40/50 tal siam an tum a, an siam mawlh mawlh a, Col. Ralliantawna nupui Pi Hmingi leh a nau nula Mawii ten thingpui nen an vil a.
Silai an neih tlem avangin Aizawl lama an hotute'n an rawn pek an ring a, “Tlai dar 6:00 hma chuan min rawn pe hman ang chu maw,” an ti a, nghakhlel takin an hnathawh lai chu an thawk mawlh mawlh a. “Lt. Col. Lalliana, 2/Lt. Thanchungnunga leh mi dang 6 silai kengin Aizawl atangin Jeep in Kawnpui lam panin kan tlan thla a, petrol leh khawnvartui kan phur a. Hemi kum hian Zanlawn khuain Kawnpui nena an inkar motor kawng tlangdung loa an theh kum a ni a. Motor kawng chung leh kawng thlang km. khat leh a chanve vel tur a thui chu vahchap a ni a. Vai sipai Silchar lam atanga rawn kal Col. Ralliantawna hovin an dan zawh lova an rawn tlang chuan, vahchap zawna an kal laia hal hnan tura Lt. Col. Lalliana leh a hote hi tirh kan ni. Vahchap zawn kawng kan tlan pelh hnu deuhah kan ding a, ‘Kawng thlanga chhuk a, vai sipai an rawn kal huna vahchap hal tanna lai tur zawn tur em ni ang’ tih kan sawi ho a. ‘Kawnpui khuaah i tlang phawt mai ang u’ kan ti a, Kawnpui khaw panin kan kal leh ta a. Convoy Ground bulah khuan kawng kham zawngin kan chuanna Jeep chu kan dah a, (hetih lai hian Convoy ground hi khaw pawn ramhnuai a ni) Col. Ralliantawna awmnaah chhoin kan in report-a,” 2/Lt. Ralkhuma’n a ti.

Chawhnu dar 1:30 vel a ni awm e, vai sipai lo lambun an tumna laiah chuan vai sipai an rawn inzui phei ta thluai thluai mai a, volunteer thenkhat leh mipui chu an phibuai hle a. Col. Ralliantawna’n thil kal dan a’n chhut a, vai sipai te chu lo kah loh law law thain a hria a, “Tuman silai hmet puak lo ila, insaseng vek ang u,” a ti a. Volunteer thenkhat leh mipui chu dai lamah an tlan nghal a. Lt. Col. Lalliana leh a hote chuan motor-a chuan vat a, an hnu lama tlan kir a, tirh an nih anga vai sipai vahchapa an kal laia hal hnan tum chu an tan a buaithlak tawh deuh te pawh a ni ang e, an awmna hmunah tanhmun an rem ta a. Lt. Col. Lalliana’n Biak in compound atangin vai sipai, motor chunga LMG chhuanga hawi valh valh Pu Hranglawta in zawna kal lai chu a han kap thuai mai a, a fuh chiang hle a, LMG pu (gunner I) chu tho leh tur awm lovin a thi nghal a. Vai sipai te chuan tanhmun an rem a, an kap let nghal a, silaimu ren hek lo silai chu a au khek ta rawng rawng mai a. A khattawkin laipui tê chi (two inches mortar)-in an sai bawk a, laipuimu chu a tla puak dur dur mai a. Col. Ralliantawna ho leh Lt. Col. Lalliana hote chuan kah thelh tum lovin uluk takin an kap a, tawlh duh lovin an tang tlat a. Vai sipaite hi an thehhnem hle a, ralthuam an neih that zawk bakah silaimu an ren si lova, an dang hneh dawn lo tih an hria a, dan hneh an inrin loh avanga tawlh mai chu an tum chuang lova.

Capt. GEORGE AIA
Hetia an inkah lai hian tlangval huaisen Captain George Aia’n Jeep a khalh a, 303 Rifle 5 a phur a, Aizawl atangin Kawnpui a pan a, motor-ah hian Lalnawta Dawrpui Vengthar leh mi dang 2 an chuang a. Kawnpui khaw luh hma Aizawl lam kawtchhuahah an thian ten ralveng dahin a ring a, silai ri uarh uarh hre chung chuan an tlan zel a. An thian ten ralvang an lo dah si lova, convoy ground bul an thlen chuan vai sipai an hmu ta thut mai a, motor chu a ding chawt a, Lalnawta leh mi dang 2 chu motor atangin an zuangthla a, an tlan nghal a. Motor khalhtu Capt. George Aia chu tlanchhe ve hman hek lo an nangching ta a. Capt. George Aia hian lukhum parh a khum a, Captain badge a bel bawk a. 

Vai sipaite chuan silaia tin chungin, “Tunge i hming?” an ti a. Tim miah lovin, “Capt. George Aia, Mizo Army ka ni,” a ti a. Vai sipaite chuan an han sawisa ta tak tak mai a, a tawng peih chhung chuan, “Capt. George Aia Mizo Army hi vai chhe lakah ka zam lovang,” a ti a, vawikhatmah aiah duh lova. Pathianin a vang a, an tihlum em lo va, phai Jail-ah kum tam tak a tang a, tan reng thu awm bik hek lo, Mizoram U.T. a hlankai a nih khan Jail atangin an chhuah.
A nupui kan kawmnaah “Ka pasal hian kan inneih hmain Imphal-ah pawl sawm a zir a, a zir lai chuan Bengal Engineering Corps a zawm a, kum engemaw zah a thawh hnuah Mizoramah a rawn chhuak a, a hnaah chuan kal leh lovin Mizoramah a awm a, motor a khalh a. Pu Laldenga’n independent Mizo mipui tana a zawrh takah khan a tuipui hle a, MNF a zawm ve ta a ni. Independent puan a nih khan hotute kaihza vengin theihtawp a chhuah a. Man a nih hma zanah kan inah a rawn kal zawk a, jeep a khalh a, silai engemaw zat a phur a, Durtlang lamah a tlan thla a, a tuk zanah vai sipaiin an man thu kan hre ta a ni. 
Man a nih hnu hian Silchar-ah an phur thla a, Masimpur-ah an dah a. Masimpura a tan laiin vai sipaiin an dawp a, nasa takin an nghaisa a, lei laihkhuar kotlangah kutkawl bun chungin an thut tir a, ‘Kan kaphlum dawn che a, minute 5 chauh hun i nei e. I chhungte hnena i thu sawi duh sawi la, kan lo hrilhsak ang che,’ an ti a, silai kausain an tin a. Awka danglam miah lo leh zam hmelpu miah lovin, ‘Independent ka duh a, a dang ka duh lo,’ tiin a chhang a.

Camp-a an hruai haw hnuah sipai Captain in a room-ah a kohtir a, a hmaah pawisa thahnem tak an dah a, “Tlangval huaisen tak i ni. I tanna atang hian ka lachhuak che ang a, i hna ngai i zawm leh dawn nia, ka thurawn che hi i pawm chuan he pawisa hi i nei nghal ang,” a ti a. A ngawi vang vanga, a chil a lem khalh khalh a, ‘Pawisa laka ka hna ngai zawm leh ai chuan Independent ka duh zawk,’ tiin a chhang a. A chanchin hi a hnua hria ka ni a, ka hriat tirh chuan ka pasal lakah ka vui a. A chhan chu he laiah rethei takin kan awm a, fa pakhat ka pawm a, a nupui leh a fa hi a va han hrechang lo em, min lo hmangaih lo a nih hi ka ti a. Tun hnuah hian Zoram tana a inpek zawh zia ka hre chhuak chauh a, mual min liamsan leh tawh si a, la dam se chuan Zoram a hmangaih em avanga a tawrhna leh Zoram tana thih a ngam avangin lawmthu ka hrilh mawlh mawlh ang. Ka pasal hi a hmingtak chu Lalchhandama a ni a, a pa kohduatna George Aia tih hi a pu hlen ta a ni,” tiin a pasal chanchin min hrilh a ni.

Col. Ralliantawna hote hian tan an khawh ve tlat avangin vai sipai te hian an bawh mai ngam bik lova, Col. Ralliantawna ho hian a khat tawkin silai an ti ri ve reng a, tlai dar 4:00 hnuah an insaseng chauh a ni.

(He thu hi Pu C. Zama lehkhabu 'V' Battalion ami lak chhuah a ni a, facebook lamah post a ni tawh a, a ziaktu phalnaa heta post chhawn a ni. A ziaktu phalna lo chuan hmun danga post chhawn emaw, chanchinbu leh lehkhabua chhuah chhawn phal a ni lo va, chhuah chhawng duh chuan comment lamah emaw lo sawi ula, kan lo dilsak ang che u).
Share:

Phêk hawn zât

Popular Posts

Categories

Thuchah

He blog-ah hian kum 1966-1986 chhunga Zoramin zalenna a sual laia hnam sipaite chanchin te, an rammut dan chanchin te dah khawm a ni e.

Thu thawh duh emaw, blog siamtute contact i duh chuan mizoarticle@gmail.com-ah mail i rawn thawn dawn nia. Kan facebook group chu Mizo Hnam Sipai Fans hi a ni.

Ṭhiante

Recent Posts

Pages