Pathian leh kan ram tan

Assam Rifles lambun a ni

ASSAM RIFLE LAMBUN 2-3-’66, 11:45 P.M.
Kum 1966 March ni 2 zanriah eikham khaw thim hnuah Special Force Captain Joseph Kapkima (Joseph Kapkim a hi Electric Veng Aizawla grenade puahna in neitu Pu L.N.Tluanga (L) nau a ni) ho mi 15 chu Aizawl khawpui chhunga Assam Rifle leh Assam Police motor-a vak vel lambun (ambush) tumin Luangmual atangin Chanmari-ah an chho a, Chanmari-ah chuan Pu J.Kapthianga an tlawh a, fimkhur turin a lo chah a. Chanmari atang chuan Govt. High School tlangah an chho a, Chanmari leh Zarkawt inkar motor kawng Govt. High School pan chhhohna step sir Zarkawt lam kawng chhakah tanhmun an rem ta a. Motor kawng hi zimte a la nih bakah kawng chhak lam chu thing leh hnim hmun a ni a, thingpui kung a awm nual bawk a.
Assam Rifle leh Assam Police lambuntute thenkhat hming lo tarlang ila :
1. Capt. Joseph Kapkima Commander, Electric Veng
2. 2/Lt. Vansanga , Zarkawt
3. 2/Lt. Thanchungnunga (Mangbarlova), Tuikual
4. 2/Lt. Thankima, Zawngin khua
5. 2/Lt. Sangluaia, Mission Veng
6. Sgt. Lalchamliana, Electric Veng, Aizawl 
7. Sgt. Thanglianchhanga (L), Electric Veng, Aizawl
8. Sgt. V.L. Zapa (L)
9. Sgt. Biakkima (L), Electric Veng, Aizawl
10. Sgt. Thankhuma (L), Electric Veng, Aizawl

Zan dar 11:00 pelh hnuah Assam Rifle leh Assam Police inkawp chu motor pathumin Zarkawt lam atangin an rawn phei a, a rawn kir lam kah an tum avangin a kal lam chu an tlan tlangtir a, motor chu Chanmary kawnah an inhera an rawn tlan kir leh ta a, a rawn tlan kir lam chu zan dar 11:45 ah an lo kap ta a ni. Joseph Kapkima hote hian Barreta (puakrang silai) 2 leh Tommy gun 1 a vaiin silai 3 chauh an an nei a, silai keng ve lote'n grenade an keng thung a. Silai kengte hian tim miah lovin an kap a, Silai a puah ve leh grenade kengte'n grenade an vawm nghal a, a puak dur dur a, motor hnuhnung ber chhungah grenade an vawm lut a, motor chu a kang a, a alh hluah hluah mai a. Minute 10 vel an inkah hnuah Special Force-te hian charge lovin an insasengsan ta a ni. He lambunnaah hian Jemader 1 leh sipai 2 an thi a, 9-in hliam an tuar a, hliam tam zawkte chu grenade per an ni. Independent puan hnuah MNF-te'n India force an lambunna hmasa ber a ni.

(He thu hi Pu C. Zama lehkhabu 'V' Battalion ami lak chhuah a ni a, facebook lamah post a ni tawh a, a ziaktu phalnaa heta post chhawn a ni. A ziaktu phalna lo chuan hmun danga post chhawn emaw, chanchinbu leh lehkhabua chhuah chhawn phal a ni lo va, chhuah chhawng duh chuan comment lamah in lo sawi dawn nia).
Share:

Grenade a puak

(He thu hi Pu C. Zama lehkhabu 'V' Battalion ami lak chhuah a ni a, facebook lamah post a ni tawh a, a ziaktu phalnaa heta post chhawn a ni. A ziaktu phalna lo chuan hmun danga post chhawn emaw, chanchinbu leh lehkhabua chhuah chhawn phal a ni lo va, chhuah chhawng duh chuan comment lamah emaw lo sawi ula, kan lo dilsak ang che u).

GRENADE A PUAK 28-2-1966 zanlai 12:10 
February ni 28, 1966 zan hian Aizawl khawpui-a awm force hrang hrang te beih tumin volunteer te an inpuahchah mup mup a, hlawm khat chu Aizawl chhuah lam Electric Vengah an inhmu khawm a, zan dar 10: 30 velah Pu L.N.Tluanga (L) Ex MLA in chhak hemi lehkhabu ziah laia Electric Veng chung hi Field tura laihzawl mek a ni a, chumi zawlah chuan ‘V’ battalion, Special Force-te chu an awm khawm a, an ralthuam hman tur silai leh grenade chu Pu L.N.Tluanga chokaah an han en fel (checked) a, an enfel lai hian in chhak zawla nghaktute chuan, “An check zo har mang e,” an ti an ti tawh a.

36 Hand Grenade pakhat Capt. Zamana’n a check laiin a lock-na pin a bung palh a, a adjust leh hman tawh si lova, a puak ta a ni. “Pu L.N.Tluanga te chokaah hian mi 7 emaw chauh kan awm a, kawngkhar leh tukverh kan khar vek si a, grenade kengtu Pu Zamana chuan a grenade ken paihna tur a hmu mai lova, a mangang chuan tuikhawihnaah a theh phei a, tuikhawihna ah chuan a puak ta a ni. Tui khawihna hnaih berah Liankhuma a thu a, a ke lehlam a thluan a, lehlam a tawm a. Grenade chuan a ke tawm lamah a per nasa hle a.

"Lt. Rokima nen dawhkan bulah kan thu a, a mut a chhuak hle a, a muthlu bâwk bâwk a, ka kheuh harh thin a. Pu Zamana’n tui khawihnaa Grenade a paih phei a, a puah hmaa kan han thâwm deuh laihah Lt. Rokima chu a ding a, a din lai chuan Grenade chu a puak ta a. Grenade puak chuan a per a, rei dam lovin an thi nghal a. Chokaa awm mi dang Capt. Zamana Sarawn Veng, 2Lt. Malsawma Dawrpui Vengthar, Capt. Liankhuma Chaltlang, Thanmawia Seventdaytlang, 2/Lt. Aihnuna Chaltlâng leh keiin hliam kan tuar a, he mi zan la la la hian Capt. Zamana leh 2/Lt. Aihnuna tih loh hliam dang zawng chu Durtlang damdawi inah min phur chho a, min admit nghal a. 2/Lt. Malsawma Dawrpui Vengthar chu an zai a, hnimhlum an hnimir chu rawn thaw chhuak zo lovin ni 4-3-1966 ah mual a liam ta a ni,” Laltina’n a ti.
"Pu L.N.Tluanga ina grenade tihpuah palh vanga thi leh hliamte chu Pu R.Zamawia’n Capt. Joseph Kapkima ho buaipui turin a ti a. “Capt. Joseph Kapkima hovin thi leh hliamte chu kan buaipui ta a. Lt. Vansanga’n Jeep a khalh a, Lt. Rokima ruang kan phur a, Chaltlângah kan phur chho a, motor kal theih chin atangin Rokima ruang chu kan zawn a, an inah kan thlen a. Thil awmdan tlangpui kan hrilh hnu chuan Electric Vengah kan tlan thla a, Capt. Zamana leh 2/Lt. Aihnuna tih loh hliam dang zawng chu kan phur a, Durtlang damdawi inah kan tlan chho a, kan admit fel hnuah Aizawlah kan tlan kir a. Chanmary kawn A.O.C bul kan thlen chuan khua a var tan tawh a, Luangmual kan R.V II ah kein kan chhuk thla ta a ni,” Sgt. Lalchamliana’n a ti.
(NB. Thlawhtheihnain Zoram a bomb tih bu chhut hnihna phek 8 paragraph khatnaah hliam tuar zingah 2/Lt. Aihnuna Chaltlang ziah tel loh a ni a. Hliam zinga mi Pu Laltina Durtlâng khua rawna ziak ka ni a, a sawi tel loh avangin ka ziak tel lova. ‘V’ Bn. sulhnu tih bu ka ziak lai hian Lt. Aihnuna a tel tih ka hre leh a, Thlawhtheihnain Mizoram a bomb tih bua ka ziak tel lo a ni).

Ni 1 March 1966 niin Police Durtlâng damdawi inah an kal a, grenade per vanga hliam tuarte statement an la a. Police in thu an zawh lai chuan Capt. Zamana leh Lt. Aihnuna pawh admit turin motor-in a phur thleng a, Police an awm avangin motor-ah chuan an biru a, Police ho an chhuah hnuah an in admit ve ta a ni.

Ni 23-3-1966 niin Assam Rifle Capt. Raya ho Durtlâng damdawi inah an kal a, Assam Police Tiwari leh a hote an tel bawk a, damdawi in chhûngah lût lovin Doctor Nghaka pawnah an ko chhuak a, Capt. Raya’n Dr. Nghaka hnenah grenade per vanga tangte man an tum thu a hrilh a. Dr. Nghaka ngaihdan a ni lova, an inhnial ta a.

Capt. Raya : Damdawi ina awm heng mi pathum Thanmawia, Liankhuma leh Laltina te hi man turin ka lokal a, tunah min pe rawh. 
Dr. Nghaka : Heng mi pathum te hi hliam tuar ka enkawl lai an ni a, in kutah ka pe thei lo. 
Capt. Raya : An ni hi Zoram buai chungchangah a meizanghlaptu te an ni a, Assam sawrkar in a ngai serious em em a, kan hotu ten man turin thu min pe a, chu chu ka rawn kal chhan a ni. 
Doctor Nghaka : Ka enkawl lai an ni a, in ngai pawimawh a nih chuan damdawi inah hian rawn veng ula a ni mai a lawm.
Capt. Raya : Ka sawi tawh ang khan hliam i enkawlte hi sawrkarin a ngai serious hle a, heta an awm chuan a hranpaa a vengtu rawn kal reng a buaithlak dawn a, damdawi in kan nei ve thova, kan damdawi ina kan dah chuan a hranpaa ven an ngaidawn lo a ni.
Dr. Nghaka : A remchang lovang
Capt. Raya : Chuti chu kan kalsan anga, hliamte hi an tlanbo chuan nangman mawh i phur ang. Mawhphurhna i la ngam maw? Mawhphurhna i lak ngam chuan kan lehkha rawn kenah hian i hming ziak la, kan kir leh mai ang. 

Hmai sen khawpa an inhnial hnuin Dr. Nghaka chu a tang zo ta lova, hliam an enkawl lai chu Captain Raya’n a man ta a ni.

He tih lai hian Capt. Zamana leh 2/Lt. Aihnuna pawh damdawi inah an awm ve reng a, Police in statement an lak ve loh avangin an awm ve tih an hre lova, Doctor leh Nurse ten an sawi chhuah duh loh avangin an man ve lo a ni. A thiante an man hnu chuan damdawi in chu himin an hre lova, an thiante an chah a, an thian ten dam tha lovin an hruai chhuak a, thingtlang khaw lamah an kalpui a, thingtlang khuaah an enkawl zui ta a ni.
Share:

Vanapa Battalion jail tangte

V’ Bn. JAIL-A TANG TE
Pu Laimana Lunglei Sub. Hqrs.-a MNF hruaitu chu kum 1966 January ni 4 zan dar 8: 30 velah Dawrpui Vengthar (tuna Dinthar ni ta) ah silai (service arm) a kahhlum a ni a. Ni 6-1-1966 niin Tv. Vanlalliana (Vata) Dawrpui Vengthar, Tv. Lalnawta Dawrpui Vengthar leh Raltawna Police Constable Dawrpui Vengthar chu Police in an man a, Aizawl Jail-ah an dah a.

A hnu deuhah Tv. Sangluaia Mission Veng, Tv. Challiankima Thakthing leh Tv. Thanchhûnga (Valtea) Chandmary Aizawl te chu an man leh a, Aizawl Jail-ah an dah ve nghal a, an man hmasak 3 te nen Laimana tualthih thua man chu 6 an ni a, an vaiin Aizawl Jail-ah an tang ta a ni. MNF hruaitu Pu Ngurchhina (L) leh Pu Lalnundawta (L) hovin Jail-a tangte hi lakchhuah tumin tum hnih an bei a, thuchheremtu (Magistrate) in, “Ni 90 tal tang rawh se,” a tih tlat avangin an la chhuak thei lova.

Ni 28-2-1966 zana independent puan a nih huna Jail chhung lam atanga tan an lo lak ve theih nan a rukin sten gun pakhat leh Pistol Revolver pakhat leh a mu engemaw zat Jail chhûngah an thawn lut a. Ni 28-2-1966 zanah Aizawl kah a nih ve tak loh avangin an silai pek chu hmang hman lovin ni 3-3-1966 zanah Jail hungna bang (the wall) lawn liamin an chhuak a tah hian an chhuahpui tel ve leh a ni.

(He thu hi Pu C. Zama lehkhabu 'V' Battalion ami lak chhuah a ni a, facebook lamah post a ni tawh a, a ziaktu phalnaa heta post chhawn a ni. A ziaktu phalna lo chuan hmun danga post chhawn emaw, chanchinbu leh lehkhabua chhuah chhawn phal a ni lo).
Share:

Vanapa Battalion din a ni

V’ BATTALION DIN 27-10-1964
Mizoram zalenna atana thawk tur leh sulsu turin MNF Party chuan kum 1963 tawp lam ah‘Volunteers’ Mizo National Volunteers (MNV) tia vuah chu a din tan a. Mizo pasaltha, tlawmngai leh huaisen Vanapa hming chawiin Vanapa Battalion chu October 27, 1964-ah a din a ni. ‘V’ battalion hian Aizawl khawpui chhung volunteer-te a huam bik deuh a. Commanding Officer atan Pu Thangkama Ex-Service Chaltlang ruat a ni. ‘V’ Bn. a inpe volunteer-te hi an thahnem hle a, Aizawl dai leh khawi maw lai fianrial deuhah sipai lam, (parade) silai hman dan leh ral beih dan an zir thin a. A pawl angin Pawisa an neih loh avangin kalna leh ei leh bar chu anmahni in an intum thin.

C.O.Thangkama’n pawisa tuak dan a ngaihtuah a, Drama chan tur thu ziak ila, chu chu chang ila, en man neiin chhuah ila a tha ang a ti a. ZO NUN tih thupuia hmangin Drama MNV Capt. Thafela’n a ziak a. Drama chu chan turin an zir a, an zir thiam hnu chuan man chawia en tura chhuah mai an tum a, ‘V’ battalion hminga chan thaa an hriat loh avangin 'Zonun Drama Club' tiin a hming an vuah a, an hruaitu (leader) chu Captain Thafela a ni.

Kum 1965 May-ah Theatre Hall (hemi lehkhabu ziah laia vanpa Hall) ah drama chu an chang (show) a, drama-in a entir chu Mizo mipui tangrual tura inzirtirna lam a ni a. He tih hun lai hian mikhual zin vei vakin an ei tur buhfai, chi leh hmarcha thlenga an inken thin leh puanthuah an phurh tel zel dan te tihlan a ni a. Chuti ang thlipthlepa ti lova in unau taka zanriah buhfai leh mutpuan keng lova inmikhual a that zawk ziate, vai incheinaa inchei ve a tul loh dante tihlan a ni. An rin aiin entu an thahnem a, pawisa pawh an la lut ve nual a an pawisa hmuh ang ang chu ‘V’ Bn. than zel nan an hmang thin.


Kum 1965 tho favang laiin MNF Party inhmuhkhawmnaah Capt. Thafela ho hian drama an chang leh a, hemi tum hi chuan ‘V’ battalion hmingin an chang a, an drama chan chu Pu Laldenga leh Pu Lalnunmawia an man dan, Jail chhunga an lunglen dan leh man an nih hnua an nupuite lunglen dan entir a ni a, a changtu ten an thiam bawk a, entu mipui an nui dur dur mai a. An hruaitu Capt. Thafela’n Mizo pasaltha Vanapa chanchin tawi leh Vanapa hming chawia Vanapa battalion din a nih dan tawi fel takin a sawi nghal bawk.

‘V’ battalion chu a thang chho zel a, kum 1966 January thla chuan ‘V’ battalion chhûng atangin tlema a meizanghlaptu (hardcore) pawl deuh Special Force din a ni a. Special Force hi kan hriatthiam theih dan tur chuan Police battalion khat rau rauah Commando an indin leh ang hi a ni. ‘V’ Bn. Commanding Officer Pu Thangkama hi a hriselna a tha vak lova, independence puan a nih hmaa volunteer ho ralthuam hman dan zirtir an nih laiin a zirtir ve zauh zauh a, a hriselna a that loh deuh tak zel avangin a active lo tial tial a, independent puan a nih hma deuhin Maj. Liankhuman reivaklo a ai a awh a. Independent puan tan lai thleng khan C.O. hna hi a chelh a ni.

Independance puan a nih takah khan Special Force Commander Pu Lalliana’n ‘V’ Bn. Commander nih leh Sepicial Force Commander nih a kawp ta a ni. Special Force hi a ding naa an mahni an tlem tham avangin anmahni ringawt chuan hna an thawk tak tak thei chuang lova, Independance puan a niha Aizawl khawpui beihnaah pawh khan Special Force hlang ringawtin an bei thei chuang lo va, ‘V’ Bn. nen an thawk ho reng tho a ni. 1966 May thla khan Central Command din a ni a, Central Command-ah chuan ‘V’ Bn. leh Sepicial Force te kha zaikhatin an luang ta a, Central Command tih ni mahse a rik dan leh mi ten an hriat dan chu ‘V’ Bn. tih tho a ni.

Independent puan a nih khan khawimaw lai laiah vai sipai kapa operation neih a ni a, hengah hian Special force hlanga kah leh tih a awm chuang lova, chu vangin operation neih te hi ‘V’ Bn. hminga ziak leh chhinchhiah (record) a ni.

‘V’ Bn. hian raising day October ni 27 hi a remchan dan ang anga lawm thin a ni a. Lt. Col. Pangliana Commanding Officer a nih lai 1971 kum khan ruai theha ropui taka lawm a ni a. Kum 1983-ah Lt. Col. Lalkung C.O a nih laiin ruai nen lawm a ni a. Kum 1984 leh kum 1985 a Major Khawlhmingthanga ‘V’ battalion Commanding Officer a nih laiin ruai nena lawm a ni leh a. Remna a awm hnuah pawh ‘V’ Bn. a lo awm tawh thin thian thenkhatte chuan ‘V’ Bn. raising day hi an la lawm thin a ni.



(He thu hi Pu C. Zama lehkhabu 'V' Battalion ami lak chhuah a ni a, facebook lamah post a ni tawh a, a ziaktu phalnaa heta post chhawn a ni. A ziaktu phalna lo chuan hmun danga post chhawn emaw, chanchinbu leh lehkhabua chhuah chhawn phal a ni lo va, chhuah chhawng duh chuan comment lamah emaw lo sawi ula, kan lo dilsak ang che u).
Share:

Mizo hnam pasaltha Capt. Lalhleia

Lalhleia Chhangte hi Mizoram chhim lam khaw pakhat, Thiltlang khuaah Pu Lalpuia leh Pi Darbuangi te fa pakaw zinga a upa lama pathumna niin, September ni 7, 1946 khan a lo piang a. A naupan lai atang renga mi thil chikmi deuh mai hi a ni a, naupang tumruh tak a ni. Kum 1966-ah Matric exam turin a inbuatsaih ve a, Shillong-ah Class-VIII a nih atangin a zir a. Mizoram a lo buai khan zirna chhunzawm thei lovin kum 1966 June thla khan MNF zawmin a thiante nen an lut ve ta a. Lehkhathiam a ni bawk a, 2nd Lieutenant pek nghal a ni a, Army Headquarter-ah staff-in a thawk phawt a. Kum 1968-ah Captain rank-ah kaisantir a ni a. Hei hi a thih ni thlenga a rank a ni ta a ni.


Amah hi han en mai chuan pa naran ve mai, zuamawm ve tak a ni a, mahse, zuam sual awl tak a ni. A nunah hian zir tur tam tak a awm a, a huaisenna leh a tlawmngaihna te, hotu ber ni chung pawha a hote chungah intilal mai lova hna hniam ber a thawk leh, hmun raltiah pawh hmahruaitu a ni thin hi a thawhpuite sawi zin ber thin a ni. Tin, a remhria a, a hun leh hmun azirin a insiamrem zung zung thin. Vawi khat pawh sipaiin a khawlai leng nangchingin an um thut mai a, tih ngaihna awm tawh hek lo, kawngka lo inhawng remchang hmasa berah tlan lutin a lo inthlak vek a, puan a lo tah ham ham a. A umtute pawh chuan hmeichhiaah ngaiin a hmuh leh hmuh loh an zawt a, an kalsan ve leh ta mai a ni. President Laldenga leh a chhungkua vengtu atana thlan chhuah ngat a ni bawk.

IGP an kaphlum
Mizoramah duty tura tirh a ni ve ta a. A duty-na lamah hmun hrang hrangah hnathawkin an kal kual thin a. Kum 1972 October ni 8-ah a thiante pahnih nen an man a, mahse, a tukah jail atangin an tlanchhuak leh nghal a ni. February ni 2, 1973-ah Aizawl Power House an bomb a, Aizawl-a a duty chhung hian Lt. Governor rukbo va, an thian jail tang mekte nen inthlengpui an tum a, mahse, remchang an hmu thei ta lo. Hemi tum hian enthlak hna chu amah ngeiin a thawk a, Governor Bangla-ah inhlawhfain room fang kualin nilenga insiamchhiain a hmui a tisawi peih a ni. Remchang an hmuh tak si lohvah chuan eng emaw tak chu tih ngei a ngaiin an hre si a, ro hran hran an rel a, rem an ruat kual a. A tawpah chuan IGP man a, chumi nena thleng chu an tum leh ta a.


Hetih hun lai hian IGP hi Govt. High School tlangah a la awm a, office hi tuna SP office awmnaah hian a awm a, a building hi Assam type a ni. A chenna leh office inkarah kidnap ni se an ti a, mahse, tum thum lai an chan hnuah pawh an la hlawhtlin theih loh avangin kawng dang an dap leh ta a. A office-a luh chilh mai an rel ta riap mai. Hmanraw ngai hmasa - police uniform leh motor chu Lt. Rohnuna ngaihtuahah an dah a, an mamawh ang an neih kim hnu chuan January ni 13, 1975 tlai lama che chhuak turin ruahmanna an siam ta a ni.

Lt. Rohnuna chuan Pu Khuanga, Director, LAD inah kalin a jeep ZRG 124 chu a thiante thlah zawk nan a va dil a, Pu Khuanga remti vak lo chungin an hmansak ta tho va. January ni 13, 1975 tlai dar thumah chuan mi 6-te chu che chhuak mai thei turin an inpeih ap tawh a. Police uniform an inbel theuh va, Capt. Lalhleia'n automatic pistol China siam a pai a, Capt. Thangrehlova, Lt. Rohnuna, Ralkapzauva leh Zorama te chuan G3 an ak vek a, driver Lalhmachhuana’n pistol a pai thung. Tlai dar 4 a pelh hret hnuah chuan IGP office lam panin an inkhalh chhuak ta a.

Gate vengtute chuan an pute emaw tiin khawng takin salute an lo pe thak thak a. Capt. Lalhleia’n salute bawkin a chhang let a, harsatna awm lovin office kawt an thleng a. Rang takin an zuang chhuak a, an tih tur theuh an hre chiang hlawm bawk a, hrilh leh chuan ngai an awm lo. Capt. Thangrehlova chu varanda-ah a vei kual thauh thauh a, Ralkapzauva leh Zorama te'n kawngkapui vengtute silai hmangin an thunun nghal bawk a. Capt. Lalhleia leh Lt. Rohnunate chu an tumah an chiang hle, Silai kau sa nen IGP room an pan ding nghal a, Lalhmachhuana’n varanda hnaih thei ang berah motor a dintir bawk.

Capt. Lalhleia te chuan an tum loh tawp an va hmu ta tlat mai. IGP chuan inleng a lo nei a, mahse, hrilhhai avanga chet buai a hun tlat lo. Capt. Lalhleia chuan pistol kau saa tin reng chungin, "We are Mizo National Army, we demand….." tiin an thil tum chu tlang takin a sawi nghal a. Ban phara pawna chhuak turin a hrilh a, mahse, pakhat chuan silai a chuh ta tlat mai. Loh theih lohvin Capt. Lalhleia silai a puak thawr a, chatuan ram pan turin an tir liam ta a. Pawn lama mite'n silai ri an han hriat takah chuan thil a kal dik lo tih an hre nghal a, varanda leh IGP pindan luhnaa CRP duty-te chuan an hlau hle a, an dang sawp sawp mai a. Capt. Lalhleia leh Lt. Rohnunate chu an lo chhuak a, motor-ah rang takin an zuang lut a, hmanhmawh takin an tlan chhuak ta nghal a. Hmun him an thlen chuan Capt. Lalhleia chuan, "A nung chunga rawn hruai chhuah ngei kan tum a nia, mahse, silai an chuh ta si a. Kan tum a tlawlh ta a ni,”a ti.


IGP leh Police Senior Officer 2 an kahhlum hnu chuan Capt. Lalhleia, Capt. Thangrehlova leh Lt. Rohnunate chu a nung emaw, a thiin emaw a man thei chuan cheng 10000 (singkhat) an hlawh dawn thu police hotute chuan an sawi. Hemi tuma an kahhlum takte hi IGP GS Arya te, Police Senior Officer pahnih — DIG L.B Sewa IPS leh SP/CID Panchapagasen IPS te an ni.

A hun hnuhnung
He thil thleng hian india ram pum a nghawng chhuak a. Luman tam tham tak nei chungin ralti takin hun an hmang ta a. An tan chuan an Mizopuite ngei pawh mi hlauhawm an ni ta. Chuvangin East Pakistan lama chhuk turin an ti a; March ni 6, 1975 tlaiah Luangmualah chaw an ei khawm a, an chaw ei kham chu an riahna lam pan turin an insiam sang sang a, an chhuak ta a. Thui pawh an la kal hmain Capt. Lalhleia chuan a silai a theihnghilh tih a hria a, lam turin a let leh a. Hetih lai hian Chawlhhmun Ropaiabawk velah SSB leh BSF tam tak an awm tih an hria a, a silai chu a va lam leh ta a. A chhuah dawn chuan an chaw eina pitar chu vawi thum ngawt mai a mangtha a. Pitar chuan, "Silai theihnghilh leh vawi thum inmangtha hi upain an duh lo asin maw le," a ti nghe nghe. Capt. Lalhleia a kal liam tur chu a thlir zui vawng vawng a.

Chawlhhmun a thleng chho tep tihah chuan sipaiho chu a han hmu ta ngei a, chak takin a kal a. Sipaiho chuan,"Ka pu, ding rawh,” tiin silai hmawra hawlh thuak thuak chungin an um zui a. Capt. Lalhleia chuan kawng dang awmin a hre ta lo va, a pistol chu phawiin a hnunga rawn zuitu sipaite chu lehhawi chuang lovin a kap ta a. Sipai pakhat chu a thi nghal a, sipai lam pawh inrin loh laia silai lo ri chu an teh hak a. Capt. Lalhleia pawh kawngko theihai kung bulah a per chho nghal a, a hma lama lo tlan khalhtute khan an rawn bawhchilh ta nghal a. A rawn bawhchilhtu hmasa ber chu a kiu vei lamah a lo kahsak a,mahse, silaimuin a khup vei lam pang hnuai deuhah a rawn fuh ve ta tlat mai. Kawng thlang lampang Pu Thanglawma gate bulah chuan sipaite chuan hnai set sawtah, metre 5 emaw vel lekah silaimu thum ngawt mai chu a áwmah an kap lut ta a ni. Silaimu hian a den fuh hlawm em avangin han tuar zawh chi rual a ni lo va, mi huaisen thih danin a bawkkhup chungin ral lehlam lawka a thian, amah lo nghak rengtute chu a kalsan ta a ni.


Sipaite hian an mi thah hi tu nge a nih an hre lawk bik lo va. Silai hmet puak hmasatu chuan Luangmual VC Secretary chu tu nge a nih tiin silaia tin chungin an zawt a, Lalhleia hian Locket a lo awrh hlauh a, heta tang hian Capt. Lalhleia tih an finfiah ta chauh a ni. Sipaite hian Capt. Lalhleia hi Aizawl police station an thlen hnuah a patea Pu T. Chhangte chu kovin Tv. Lalhleia a ni ngei a ni tih chu an chian leh zual ta a ni. A patea hian a ruang hlawmin nula leh tlangvalin an tlaivarpui a. Zan dar 6:00 atanga zing dar 5:00 chu khawlai len chhuah phal loh a ni a. Curfew tan tlai dar 6:00 hmain nula tlangval thahnem tak chu Pu Thangzika chenna inah chuan an khat tlat a ni. Vai sipaiin hmun danga kal phal lovin an duty hnan nghal a, inthiar duh pawh inthiar an phal lo. Zan dar 10:00 velah Brig. T. Sailo a rawn kal a, "Mipui inthiar duhte hi inthiar tir rawh u," a ti a, chuta tang chuan zalen deuhvin an inthiar thei chauh a ni. Capt. Lalhleia ruang chu a duh duh en theih turin an dah a, veng hrang hranga nula leh tlangval, nu leh pa, pitar leh putarte chuan Capt. Lalhleia ruang en turin Pu Thangzika chenna in an pan a, an insulpel zut a ni.

Mizo tlangval zawnglai thi tawh zingah Capt. Lalhleia tluka mite mittui titla hnem an awm lo an ti hial a. A tuk March ni 7, 1975-ah chuan a ruang chu thlanmual panpui a ni a, veng hrang hrang nula leh tlangvalte chuan puan dum sinin pasaltha, mi huaisen Capt. Lalhleia chu ui em em chungin Khatla thlanmualah an thlah liam ta a ni. A thih zan hian Aizawlah ar pakhat mah a khuang lo bawk.
Capt. Lalhleia sunna hla

Share:

Tura Bazar, Burma-a bazar thu

Ziaktu - Sangtea Chhakchhuak, Hnam Sipai.
Copy from here.


Kum 1977 December thla a ni a, Sector sum tuak turin Thlamuana, Zobawk; Zothanchhunga Bethlehem, Aizawl leh kei min ruat a, kan awmna atang chuan kan kal vang vang a, Capital kan thleng a. Kan Finance Minister Pu Rualchhina hnen atangin cheng 1000/- kan draw a, Capital atang chuan ni 3 kan kal hnuah Burma Bazar Tura khua kan thleng a; Tura khua hi Arakanise ho chuan 'Taruayng' an ti a, 'Miza' an ti bawk. Bible-a Tura khua, sumdawnna hmun ang tho khan he Tura pawh hi sumdawnna hmun a ni.

Tawng thiam awm chhun ka ni a, keiman ka dawr vek a. Kuhva Kuli pali phur kan lei a, Burma sipai post hmun a nih vangin zan pawh riak lovin kan haw leh nal nal a, Kangtalang khuaah kan riak a. A tukah Bangladesh ram kan thleng thla a, Salopi khuaah kan riak a, Salopi atang chuan kan zing chhuah a, khaw hnai berah tukthuan ei tur kan ni.

Chu khuaah chuan hma takin Kuli pali nen chuan kan inchhawm lut a, Mizoram atang lo chhuk sipai thar an lo awm a. An zingah hmeichhe pakhat a lo tel a, mak hi kan han ti khawp a. Mizo tawng hmeichhe aw kan han hre thut mai chu.. thianpa Zothanchhunga hnenah, "Chhungbawih, hei hmeichhe pakhat Mizo tawng hmang a awm," ka ti a. Ani pawh chuan mak ti takin a en ve a, Burma lawi tha ang maiin kan hawi hu hu a, kan en vung vung mai. Chhungbawiha chuan, "Kan mumangah pawh kan chhungte Bawm tawnga kan biak zaih zaih tawh laia, hmeichhe aw, Mizo tawng dik tak hmang kan han hmuh chu le," a ti a. A chanchin kan han zawt chiang a, Pi Hrangthuami, Ephraim thuthlung rawn sawi tur hi a lo ni a, hmeichhe hmelchhe ve tak si kha kan han hmu bawih nasa khawp a.

Tukthuan kan han ei kham a, kan kal leh a, Sunsongah kan riak a. Ch. Battalion an lo disarm-na hmunah chuan mobile platoon an lo awm a, Post Commander chu Capt. Scout Thangmawia a ni. Pu Scout-a hnenah Tura-a ka lei pawhfan sairawkherh chu ka zawrh a, pakhat Re. 1/-in ka leitir a, a hnuah lei to a inti leh si a, hetiang hian lehkha min rawn thawn a.

"To,
Ka nau Lalsangliana

I pawhfan sairawkherh mi hnena 50p-a i hralh laiin, cheng 1/- laiin min leitir a, ka ngaih dan a ni lo hle. Hei ka nau ka rawn pek kirtir e.

Pathian leh kan ram tan.

Capt. Scout Thangmawia
Mobile Commander,
Sunsong Camp" tiin.

A pawisa cheng 1/- chu ka pe kir a, mi dang hnenah cheng 1/- thovin ka hralh leh a.

Sunsong chu kan chhuahsan leh a, kan awmna Sector -III ka thlen hmain a karah zan khat kan riak a, Fiangpidung Camp, Sector III chu kan thleng a, Mas a hnaih tawh hle.

Kawng laka hmeichhia kan hmuh Pi Hrangthuami chu Capital velah rawngbawlna a neih hnuin kan Camp chu a lo thleng phei ve a. Ephraima thlah kan ni thu thiam takin a sermon a, a thu kan awih vang em em pawh ni lovin hmeichhe aw kan hriat chak vang hrim hrimin Biak In kan full thei hle. A hnuaah a zunah kan uai tlang a ni ber ang chu, kan Ephraim ta em em vek a, kan zinga luangliam deuh ho phei chu, an lam nasa hle. "Kha keimah Zion tlangval," tia han lam ta hial te pawh kan awm.. nuam ve tak a ni. Kan piangthar chur chur a, kei leh Zaikima, Bungtlang khua chu kan piangthar ve lo va, kan lam ve lo tih ka hria. Midang piangthar ve lo an awm mai thei bawk.

Sector-II ah hian L. Battalion Section khat leh K. Battalion kan awm pawlh a, kan vaiin 47 vel kan niin ka hria. Ka chiang ta chiah lo. K. Battalion ho chu, Capital Guard atanga chhuak hlim kan ni.

Sector III hian record tha tak kan nei a, Santi Bahini nen vawi hnih kan kan inkap a; a vawi khatnaah chuan silai leh a mu bakah 36 hand granade leh rawksai eng emaw zat kan man a, an thi nual a, Civil (khawtual mi) an thi tel bawk. Keini lamah thi leh hliam kan awm lo. A vawi hnihnaah chuan, zing khawvar hma, Tatkawng lui kam khaw pakhatah a ni a, kan um a ni deuh mai. Advance partyte'n an kap a, L. Battalion U Rokima'n German Mark 3-in a tlir nghek a, a hnung atangin kan kap ve nual bawk. Tumah thi leh hliam an awm kan hre lo. He Camp Post Commander chu, Lt. Laikunga (Now Colonel) 2nd Commander Lt. Kiaulinga a ni.
Share:

Ram tana martar Capt. Laldawngliana chanchin

Capt. Laldawngliana, M/C No. 309, Mizo National Army, Saizahawla Battalion hi Upa Thanglianchhuna leh Pi K. Thakimi te fapa niin October ni 2, 1944 khan N. Khawdungsei khuaah a piang a. Unau paruk an ni a, an upat dan indawtin han dah ila:

1. Lallunghnemi (L) w/o Kaia (L), Chawnpui
2. Darrumvunga (L) h/o Vanlalengi (L), Sakawrdai
3. Upa R. Darthuama h/o Lalhlupuii (Nuchhungi) (L), Sakawrdai
4. Capt. Laldawngliana (L)
5. Upa Lalrammawia h/o Vanlalmuani, Sakawrdai
6. Lalenglawmi (L)

Laldawngliana hi naupang thangduang tak a ni a, naupan lai atang tawhin mi nunnem leh zaidam tak a ni. Palsang, Mizoram atanga pawl 4 a zawh hnuah Raspur, Assam atangin pawl 7 a zo leh a. Hemi hnu 1964 kum khan N. Khawdungsei khuaah zirtirtu hna a thawk a. Kum 1965 khan zirtirtu hna a thawh lai chu bansanin Assam Police-ah a tang a, hemi kum hi Mizorama MNF movement vung vanglai a ni.

Laldawngliana pawhin Assam Police a nihna chu kum 1965 September thla khan bansanin Mizoramah a lo haw a. March ni 1, 1966-a Mizoram zalenna puan a nih hnuah khan a hna a bansan chhan ang ngeiin rammu tura pen chhuakin Mizo National Army-ah a inpe ve ta a ni. A kal tur chu a nu K. Thakimi chuan, "I hna bansanin i kal ta sa sa a, Dawnga, nang chu zalenna hàwn lo chuan rawn haw ve suh aw..." tiin a thlahliam a ni.

MNF rammute Arakan atanga an rawn chhuah hnu, kum 1976-a India sawrkar nena inkahhaina (cease fire) an neih khan Capt. Laldawngliana chu Champhai bial Commander atana ruat a ni a. Hetia Champhai bial a enkawl lai, kum 1977 March ni 7-a Champhai leh Khawzawl inkar Tuipui kama a hote pathum nena an awm lai chuan Special Force-te chu an lo kal a (Special Force te hi Mizo vek an ni). Capt. Laldawngliana te chuan an lo kal tih hmu lawk mah se, inkahhai lai a nih avangin insaseng a ngai lo turah an ngai a.

Chutianga thlamuang taka an awm lai chuan Special Force-a an hotupa (a hming hi thupsak a ni) chuan anmahni man tura kal an nih thu a hrilh ta mai a. Capt. Laldawngliana chuan, "Inkahhai lai a ni a, buaina awm turah kan ngai lo va, kan insaseng lo mai asin. Mahse, chutia awmho a rem lo a nih chuan kan kal kiang mai ang e," a ti a. A hote pathum nena an kal kian lai tak chuan, Special Force hotupa chuan kap tura thu pein, Capt. Laldawngliana hi a hnung lam atangin a kawngah an kap ta a ni (A kaptu hi tunah a la dam a, a hming erawh thupsak a ni e). Capt. Laldawngliana hote pawh chuan Special Force-a an hotupa chu an kaphlum ve nghal bawk niin an sawi.

Capt. Laldawngliana tlu ta chu a hote chuan an bawihsawm nghal a. Tuipui-a civil mi awmte nen chuan motor-ah hlangin Aizawl lam panin a hote pathum nen Special Force-te chuan an phur thla ta a ni. Kah a nih hnu hian a hote chuan, "Ka pu, a na em?" an tih pawhin Capt. Laldawngliana chuan, "Min kahna hi ná ka ti lo va, mahse, Mizo leh Mizo hetia kan han inkap duh mai hi chu a ná ka ti a ni," a ti. Aizawl lam pana an tlanpui lai chuan ani hliampui tuar tuihal chuan, "Ka tui a hal em mai," a ti deuh reng a. Special Force-ho chuan tui an pe duh lo va. A hote hi an mit tuamsak an nih avangin tu nge tui pek phal lo tih erawh an sawi thei ta lo.

Capt. Laldawngliana thih hun darkar tak hi hriat theih a ni lo. A hote sawi dan chuan, "Kan mit an tuam vek avangin a hun tak kha chu kan hre thei chiah lo. Khatia Aizawl lam pana min phur thla kha, ani hliampui tuar chuan a tui hal thu a sawi deuh reng a; nimahsela, Khawzawl thlang Dulte khua kan thlen lai velin a tawng loh tak vang vangah chuan kan ngaih a tha lo va. Kan han koh leha min chhan tak loh avangin min boransal taah kan ngai a ni," an ti.

Hemi zan hian Aizawl thlenthlakpui nghal a ni a, a tuk March ni 8, 1977 (Thawhlehni) tlai dar 4 velah a ruang hi an in, N. Khawdungsei-a vui tura ruahman a ni. A ruang escort tura Police Sub-Inspector Pazawna chuan, "Capt. Laldawngliana ruang hi kuangah pawh dah a nih loh avangin kan CO hnenah, Mizote chu kuangah kan indah thin a. Ani pawh kuangah dah a nih loh chuan ka kalpui (escort) lo vang, ka ti a. CO chuan, i duh ang chuan ti rawh min ti a, kuangah kan rawn dah a ni," a ti. Kuanga an dah hnuah chuan a pianna khua N. Khawdungsei chu panpui a ni ta a ni.

A tuk, March ni 9, 1977 (Nilaini) chawhma dar 10-ah chuan a ruang chu N. Khawdungsei thlenpui a ni a. A ruang thlen lai hian a nu Pi K. Thakimi chuan heti hian a sawi. "Ka fapa hi Pathian leh a ram leh hnam tana vai sipai kuta thi chu ni se, ka tap lo vang a, ka mittui pawh ka sêng hlek lo vang tiin ka ká ka àng tawh a. Mahse, a Mizopui ngei kut tuara thi a nih thuin min han dêng hi chu ná ka ti a, insum har ka va ti em!" a ti hial mai.

A thih thu hi zualkote intira khaw thenawmte hriattir an ni a, khaw thenawm atang hian amah uitu mi thahnem tak an kal khawm a, Zohmun, Thingsat leh N. Khawdungsei mipuite bakah VC-te chu lo kal vekin, ropui takin Capt. Laldawngliana ruang hi vui liam a ni ta a ni.

Tlangkam titi-ah chuan, Capt. Laldawngliana kaptu tak hi a hnuah Sakawrdai-ah sawn a ni a, mahse, Sakawrdai mipuite chuan Capt. Laldawngliana kaptu a ni tih an lo hria a. "A awm rei chuan kan khawih duh ang e," an tih avangin kar khat pawh awm hman lo chuan an sawn leh ta a ni.

Capt. Laldawngliana ruang hi an phumna hmun, N. Khawdungsei atangin Ex-MNA Association chuan May ni 23, 2018 khan khawtlang mipuite nen an phawrh a, amah thlahna hun ropui taka hman a nih hnuah a tuk May ni 24, 2018 khan Mizo Hnam Run, Aizawlah phurh thlen a ni a. Luangmual-a Martarte Thlan-ah dah leh a ni ang.

Capt. Laldawngliana hi Chengrang Chawi Lai Ni ziaktu V.L. Ringa Sailo chuan, "Pu Dawnga nen hian kan inhrawn ve hman nual. Pa ngilnei, zaidam, rilru tha em em mai a ni. A huaisenin a tul hunah chuan luhlul ve thei tak a ni," a ti.

Hei hi a ruang phawrh lehna video a ni.

Share:

MNF te kha kan tlawm lo

Ziaktu - Sangtea Chhakchhuak, Hnam Sipai.
Copy from here.

India sorkar leh MNF inbiakna a lo hlawhchham lailawk lai khan, MNF chuan thapui thawh leh a tum a, hma thui tak a la chho a ni. A hmalakna atana pawimawh tur Bangladesh Sorkar a bia a, Burma Sorkar pawh a be chho mek bawk.

Heng ram pahnih a biak hian zau takin an inhawng ve ve a, China sorkar inhawng sa kal pawh theih nan ke a kal tawh lovin, Burma ram paltlang a, sipai tam tham zawk Kachin khawpui Mitchina thleng rail-a an thlen theih dan tur thleng ruahmanna neih a ni a, Bangladesh atangin Route hranga kal dan ngaihtuah a ni bawk.

Heng hi plan pakhatna chauh a la ni a, Upper Chindwin velah Military Training Centre ngelnghet khuar a, a tul dan azira Capital pawh sawn. North East hel zawng zawng thurualpui hnuah LTTE thlenga thlunzawm zel kha MNF thil tum mek a ni. Ralthuam lian zawk chawkluh a, ei leh bara intodelh hnuah Mizoram (UT)a donation khawn tawh loh, thalai lehkhathiam tam zawk lakluh a, technical lam foreign lama zirtir te leh sipai tam zawk lak, India sorkar biak tawh rih lo etc.. kha plan mumal takin a kalpui mek a.

Kha MNF thil tum kha India sorkar khan a hre ta tlat a, kan tum ang kha kan hlawhtling thei tih a hmu a, India hmarchhak mai bakah state thenkhat kangkaiin a buai nuaih thei tih an hmu a, tlai khawhnuah min rawn tlawn ta vak a. Tualchhung politician kaltlang te, kohhran kaltlang tein min rawn dawr ta sek a, kan hotute khan "A dik ve tho a lawm le. Tharum tel lovin bei zel zawk ila, hlawhtlinna kawng a awm tho ve," an ti a, remna an siam ta a ni ber. Kha inremna kha a ril zawkah chuan India a rawn inphahhniam nasa zawk.

Kan tualchhung politician thenkhatin, "Pu Laldenga chu hmanah a tlawm ru tawh a, inbiak pawh hi aman a rawt fo thin," tia an puhna ki hi, Pu Laldenga thil tum an her danglamsak mai mai a ni. Chhe taka putute pawh MNF ah tho an tlu lut leh thin.

Keinin loh theih lohvin Right defender (MNF ) kan din a, kan sual a, kan thi bawk a, kan mei chhit hi mit lo se, thangthar thluak fim zawkte'n lo bei zel rawh se.
Share:

'Mizote Israel hnambo kan ni' an ti maw?


Dr. P.C. Biaksiama 

Kum za zet Pathian nung Fapa Isua Krista ring a, chumi azara Pathian roluahpui tura van khua leh tui (heavenly citizenship) nihna kan lo thlamuanpui em em laiin, kan nihna pangngai ni ngai lo, Israel hnam (bo) nia inhriatna mak tak mai chuan min chim buai leh ta! March 30, 2005 khan Israel Sephardic Chief Rabbi Schlomo Amar-a chuan India hmar chhaka mi thenkhatten Manasia thlah an intih avanga Rabbi Elyahu Avichaila’n Bnei Menashe (Menashe thlah) tia 1980 vela a vuah chawp, Manipur leh Mizoram atanga mi 6000 velte chu Israel thlah an ni tih a pawmpuina (formal recognition) thupuan chu Pi Zaithanchhungi hnen atangin Mizo mipuiten kan lo hria a. Khami hma deuh khan Kolkata-a Central Forensic Science Laboratory atanga Mizo hnahthlakte DNA sample an test atangin Mizote hi Israel thlah kan ni tihna hmu chhuak chiah lo mahse, kan ni lo tia hnawl mai theih a ni bik love (their claim to Jewish ancestry cannot be excluded) ti vela an thutlukna chu website atanga hmuh theih a nih thu CIPC lamin an lo chhuah ve chamchi bawk a. A vawrtawp an thleng a ni ta bawk a, an tawngkam pawhin saingal a deng tliak leh ta. Mahse hei hi thu dik nge rinthu mai? Chanchin lawmawm nge, inbumna hlauhawm? Eng thil chiah nge tih i lo x-ray teh ang.
Share:

Ka mangah lawmnu ka hmu


Rev. Z.T. Sangkhuma 

Zan khat chu rin loh tak maiin ka mumangah ka lawmnu ka hmu mial a. Tun atanga thlir kir chuan kan inlawm lai chu kum 45 lai a ni ta. Tunah chuan keini pawh tu leh fate neiin pitar putar kan ni tawh a. Mahse ka mangah chuan tuna kan awm ang hi ni lovin, kan inlawm laia, mahni tawka that lai hmel ve ve kha kan lo pu a. Chutih laia tih dan pangngaiin an inah ka lo leng a. A tih dan pangngaiin tap sir zawn, dawhthleng bulah a thu a, la a kai a; kei pawh chu ka tih thin dan pangngaiin a bulah ka lo thu a. Buhseng laia kan inlawm dan te chu, inmitsir ralh ralh phain, nuih saih chungin kan lo sawi a. Mi dang an len ve loh zan a ni bawk a, tun tumah hi chuan thu awmze nei deuh sawi dun tawh ila a tha ang tia ka ngiahtuah leh sawi ka tum lai tak chuan ka harh ta phut mai a.

Ka thanharh hnu pawh chuan a hmel chu ka mitthla ah chuan a chiang em em mai a. Han muthilh leha ka mang chu chhunzawm leh a, ka sawi hman loh te pawh han sawi leh hram ka han tum a, ka han chhing lui leh ngial a. Mahse muthilh ka tum nasat poh leh ka harh chiang ting ta mai si, a uiawm a nia aw! Tihian ka ngaihtuah ta a. Muhil na lo pui chuan a ngaihtuah thui theih ta khawp mai a. Tun laia Tape Record kan zaitir a, a zai zawha kan duh tak chu kan han Re-win leh mai thin ang hian, ka mumang chu han Re-win leh mai hi a chakawm khawp mai a. Re-win kan han ngaihtuah thlen tak vekah chuan, chumi zana ka mang chauh pawh chu ni lovin, mahni tawka kan that lai ve, lenlai ni kha han re-win leh mai te pawh chu min chaktir ta rum rum mai a; mahse tihngaihna a awm ta si lo!
Share:

Phêk hawn zât

Popular Posts

Categories

Thuchah

He blog-ah hian kum 1966-1986 chhunga Zoramin zalenna a sual laia hnam sipaite chanchin te, an rammut dan chanchin te dah khawm a ni e.

Thu thawh duh emaw, blog siamtute contact i duh chuan mizoarticle@gmail.com-ah mail i rawn thawn dawn nia. Kan facebook group chu Mizo Hnam Sipai Fans hi a ni.

Ṭhiante

Recent Posts

Pages